Shloka 83
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्य योडथिगच्छति । न स पापै: कुतो<नर्थर्युज्यते विजितेन्द्रिय:,मनमें नित्य रहनेवाले छ: शत्रु (काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद तथा मात्सर्य)-को जो वशमें कर लेता है, वह जितेन्द्रिय पुरुष पापोंसे ही लिप्त नहीं होता, फिर उनसे उत्पन्न होनेवाले अनर्थोंसे युक्त होनेकी तो बात ही क्या है?
ṣaṇṇām ātmani nityānām aiśvaryaṃ yo ’dhigacchati | na sa pāpaiḥ kuto ’narthair yujyate vijitendriyaḥ ||
വിദുരൻ പറഞ്ഞു—സ്വന്തം ആത്മാവിൽ നിത്യമായി പാർക്കുന്ന ആറു അന്തർവൈരികളെ (കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, മദം, മാത്സര്യം) കീഴടക്കി ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുന്നില്ല; അങ്ങനെ ഇരിക്കെ പാപത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന അനർത്ഥങ്ങളിൽ അവൻ എങ്ങനെ കുടുങ്ങും?
विदुर उवाच
Educational Q&A
Mastery over the six inner enemies (desire, anger, greed, delusion, pride, envy) is the foundation of ethical life: when the senses are conquered, sin does not cling, and therefore the downstream harms born of sin also cannot bind a person.
In Udyoga Parva, Vidura delivers moral and political counsel (nīti) during the tense pre-war negotiations. Here he emphasizes inner discipline as the root of faultless conduct, implying that true safety and well-being come from self-mastery rather than external power.