Shloka 3
Devanagari script
बल॑ जिज्ञासमानस्य आचक्षीथा यथातथम् | अथ मन्त्र मन्त्रयित्वा याथातथ्येन हृष्टवत्,दुर्योधन अथवा धृतराष्ट्र यदि मेरे बल और सेनाका समाचार पूछें तो तुम उन्हें सब ठीक-ठीक बता देना। जिससे वे प्रसन्न होकर आपसमें सलाह करके यथार्थरूपसे अपने कर्तव्यका निश्चय कर सकें
Translation
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ദുര്യോധനനോ ധൃതരാഷ്ട്രനോ എന്റെ ബലവും സൈന്യവും സംബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചാൽ, നീ അവർക്കു എല്ലാം യഥാർത്ഥമായി പറയുക. അങ്ങനെ അവർ സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം ആലോചിച്ച്, യഥാർത്ഥമായി തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യം നിശ്ചയിക്കട്ടെ।”
Word by Word
बलम्strength, army (force)
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Accusative, Singular
जिज्ञासमानस्यof (one) wishing to know / inquiring
जिज्ञासमानस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootजिज्ञासमान (from desiderative of √ज्ञा)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
आचक्षीथाःtell, report
आचक्षीथाः:
Karta
TypeVerb
Root√चक्ष् (with ā-)
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
यथाas, in the manner that
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
तथम्so, thus
तथम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
अथthen, thereafter
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
मन्त्रम्counsel, plan
मन्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्त्रयित्वाhaving consulted / deliberated
मन्त्रयित्वा:
TypeVerb
Root√मन्त्र्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage)
याथातथ्येनwith truthfulness / exactness
याथातथ्येन:
Karana
TypeNoun
Rootयाथातथ्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
हृष्टवत्as if delighted; joyfully
हृष्टवत्:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्टवत्
FormMasculine/Neuter, Nominative, Singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes