Shloka 8
Udyoga-parva Adhyāya 3 — Sātyaki on Inner Disposition, Legitimacy, and Coercive Readiness
निकृत्या जितवन्तस्ते कि नु तेषां परं शुभम् । कथं प्रणिपतेच्चायमिह कृत्वा पणं परम्,यदि भाइयोंसहित कुन्तीनन्दन युधिष्ठिर अपने घरपर जूआ खेलते होते और ये कौरव वहाँ जाकर उन्हें हरा देते, तो यह उनकी धर्मपूर्वक विजय कही जा सकती थी। परंतु उन्होंने सदा क्षत्रियधर्ममें तत्पर रहनेवाले राजा युधिष्ठिरको बुलाकर छल और कपटसे उन्हें पराजित किया है। क्या यही उनका परम कल्याणमय कर्म कहा जा सकता है? ये राजा युधिष्ठिर अपनी वनवासविषयक प्रतिज्ञा तो पूर्ण ही कर चुके हैं, अब किस लिये उनके आगे मस्तक झुकायें--क्यों प्रणाम अथवा विनय करें?
nikṛtyā jitavantaste ki nu teṣāṃ paraṃ śubham | kathaṃ praṇipateccāyam iha kṛtvā paṇaṃ param ||
അവർ വഞ്ചനകൊണ്ട് ജയിച്ചു—അവർക്കു അതിൽ നിന്ന് പരമമംഗലം എന്തുണ്ടാകും? പിന്നെ ഈ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ, പരമ പണം നിറവേറ്റിയ ശേഷം, എങ്ങനെ തലകുനിയണം? യുധിഷ്ഠിരൻ സ്വന്തം വീട്ടിൽ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മവിധിപ്രകാരം കളിച്ചു അവിടെ തോറ്റിരുന്നെങ്കിൽ, ആ വിജയം ധർമ്മസമ്മതമെന്നു പറയാമായിരുന്നു; എന്നാൽ അവനെ വിളിച്ചു വരുത്തി കപടത്തോടെ തോൽപ്പിച്ചു. ഇപ്പോൾ വനവാസ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയായി—അപ്പോൾ എന്തിന് പ്രണാമവും വിനയവും?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Victory gained through deceit is ethically hollow and cannot be called true welfare (śubha). The verse questions the moral legitimacy of the Kauravas’ success and implies that dharma, not mere outcome, determines the worth of an action.
In the Udyoga Parva context, the speaker reflects on the earlier dice episode: Yudhiṣṭhira was summoned and defeated by trickery rather than in a fair contest. Since he has already fulfilled the exile-related stake of that wager, the verse asks why he should now show submission or bow to those who won by fraud.