Shloka 16
Udyoga-parva Adhyāya 3 — Sātyaki on Inner Disposition, Legitimacy, and Coercive Readiness
मां चापि विषदह्ेेत् क्रुद्धं कश्न भीम॑ं दुरासदम् । यमौ च दृढ्धन्वानौ यमकालोपमसझ्युती । विराटद्रुपदौ वीरौ यमकालोपमद्युती
māṃ cāpi viṣaṇṇam etat kruddhaṃ kaścit bhīmaṃ durāsadam | yamau ca dṛḍha-dhanvānau yama-kālopama-saṃyutī | virāṭa-drupadau vīrau yama-kālopama-dyutī ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കണ്ടാൽ എനിക്കും വിഷാദം വരാം; എന്നാൽ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ഭീമൻ അവിടെ ഉണ്ട്—അവനെ കീഴടക്കുക ദുഷ്കരം. ദൃഢധനുസ്സുള്ള യമജന്മാർ (നകുലൻ, സഹദേവൻ) ഉണ്ട്; അവരുടെ തേജസ് യമ-കാലസമം. കൂടാതെ വീരന്മാരായ വിരാടനും ദ്രുപദനും ഉണ്ട്; അവരുടെ ദ്യുതി യമ-കാലോപമം.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of impending conflict while also affirming the presence of formidable protectors. It balances human discouragement (viṣāda) with steadfast courage and preparedness, suggesting that dharma in crisis requires both sober awareness and resolute strength.
Vaiśampāyana lists powerful figures on the Pāṇḍavas’ side—Bhīma, the twins Nakula and Sahadeva, and the allied kings Virāṭa and Drupada—describing them as unassailable and comparable in might and splendor to Yama and Kāla, emphasizing the strength of their coalition as war approaches.