Shloka 10
Udyoga-parva Adhyāya 3 — Sātyaki on Inner Disposition, Legitimacy, and Coercive Readiness
एवमप्ययमत्यन्तं परान् नाहति याचितुम् । वनवासके बन्धनसे मुक्त होकर अब ये अपने बाप-दादोंके राज्यको पानेके न्यायतः अधिकारी हो गये हैं। यदि युधिष्ठिर अन्यायसे भी अपना धन, अपना राज्य लेनेकी इच्छा करें, तो भी अत्यन्त दीन बनकर शत्रुओंके सामने हाथ फैलाने या भीख माँगनेके योग्य नहीं हैं।। कथं च धर्मयुक्तास्ते न च राज्यं जिहीर्षव:
evam apy ayam atyantaṁ parān nāhati yācitum | vanavāsake bandhanase muktaḥ kṛtvā idānīm ete sva-pitṛ-paitāmaha-rājyaṁ prāptuṁ nyāyataḥ adhikāriṇaḥ jātaḥ | yadi yudhiṣṭhiraḥ anyāyena api svaṁ dhanaṁ svaṁ rājyaṁ grahītuṁ icchet, tathāpi atyanta-dīnaḥ bhūtvā śatrūṇāṁ samakṣaṁ hastaṁ prasārayitum vā bhikṣāṁ yācitum vā yogyāḥ na santi || kathaṁ ca dharmayuktās te na ca rājyaṁ jihīrṣavaḥ ||
എന്നിരുന്നാലും അവൻ മറ്റുള്ളവരോട് യാചിക്കാൻ ഒരിക്കലും മനസ്സാകുന്നില്ല. വനവാസബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി അവർ ന്യായപ്രകാരം പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്മാരുടെയും രാജ്യത്തിന് അവകാശികളായി. യുധിഷ്ഠിരൻ നീതിയല്ലാത്ത മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയെങ്കിലും തന്റെ ധനവും രാജ്യവും തിരികെ നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, ശത്രുക്കളുടെ മുമ്പിൽ കൈ നീട്ടി ഭിക്ഷ ചോദിക്കുന്നത് അവർക്കു യോജ്യമല്ല. ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ തങ്ങളുടെ രാജ്യം തേടാതിരിക്കുക എങ്ങനെ?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames political action within dharma and honor: rightful heirs should not be reduced to humiliating dependence on enemies. Even when tempted toward expedient or questionable means, the ethical baseline is dignity and the legitimacy of reclaiming what is justly theirs.
In the Udyoga Parva’s lead-up to conflict, the speaker emphasizes that after completing the forest exile, the Pāṇḍavas have a lawful claim to their ancestral kingdom. Therefore, it is inappropriate for them—especially Yudhiṣṭhira—to beg or plead like paupers before hostile opponents; they should seek restoration of their realm.