Shloka 1
2: बछ। अर षड्विशो<5ध्याय: युधिष्ठिरका संजयको इन्द्रप्रस्थ लौटानेसे ही शान्ति होना सम्भव बतलाना युधिष्ठिर उदाच कां नु वाचं संजय मे शृणोषि युद्धैषिणीं येन युद्धाद् बिभेषि । अयुद्धं वै तात युद्धाद् गरीय: कस्तल्लब्ध्वा जातु युद्धयेत सूत,युधिष्ठिर बोले--संजय! तुमने मेरी कौन-सी ऐसी बात सुनी है, जिससे मेरी युद्धकी इच्छा व्यक्त हुई है, जिसके कारण तुम युद्धसे भयभीत हो रहे हो? तात! युद्ध करनेकी अपेक्षा युद्ध न करना ही श्रेष्ठ है। सूत! युद्ध न करनेका अवसर पाकर भी कौन मनुष्य कभी युद्धमें प्रवृत्त होगा?
yudhiṣṭhira uvāca | kā nu vācaṃ sañjaya me śṛṇoṣi yuddhaiṣiṇīṃ yena yuddād bibheṣi | ayuddhaṃ vai tāta yuddād garīyaḥ kastal labdhvā jātu yuddhayet sūta ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“സഞ്ജയാ! എന്റെ ഏത് വാക്കാണ് നീ കേട്ടത്, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്നു കരുതി, എന്റെ പേരിൽ നീ യുദ്ധത്തെ ഭയപ്പെടുന്നു? പ്രിയനേ, യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിനെക്കാൾ യുദ്ധം ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് ഭാരമേറിയത്. ഹേ സാരഥേ, യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചിട്ടും ആരാണ് പിന്നെയും യുദ്ധത്തിലേക്ക് കടക്കുക?”
संजय उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira asserts an ethical preference for peace: if a genuine opportunity to avoid war exists, choosing non-violence and restraint is ‘greater’ than pursuing battle, and war should not be treated as desirable.
In the Udyoga Parva’s negotiations phase, Yudhiṣṭhira responds to Sañjaya’s apprehension that the Pāṇḍavas want war. He denies any warlike intent and emphasizes that avoiding war is the better course when possible.