Shloka 19
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
Devanagari script
सा कन्या तु महाराज प्रविश्याश्रममण्डलम् | यमुनातीरमाश्रित्य तपस्तेपेडतिमानुषम्,महाराज! फिर उस कन्याने आश्रममण्डलमें पहुँचकर यमुनाके तटका आश्रय ले ऐसी कठोर तपस्या की, जो मानवीय शक्तिसे परे है
Transliteration
sā kanyā tu mahārāja praviśyāśramamaṇḍalam | yamunātīram āśritya tapas tepe 'timānuṣam ||
Translation
ഹേ മഹാരാജാവേ! ആ കന്യ ആശ്രമമണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് യമുനാതീരത്തെ ആശ്രയിച്ച് മനുഷ്യശക്തിയെ അതിക്രമിക്കുന്നത്ര കഠിനമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.
Word by Word
साshe (that)
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कन्याthe maiden/girl
कन्या:
Karta
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formक्त्वा (ल्यप्) अव्यय-भाव, कर्तरि
आश्रममण्डलम्the hermitage precinct/compound
आश्रममण्डलम्:
Karma
TypeNoun
Rootआश्रममण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यमुनातीरम्the bank of the Yamunā
यमुनातीरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयमुनातीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आश्रित्यhaving resorted to/taken refuge in
आश्रित्य:
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त्वा (ल्यप्) अव्यय-भाव, कर्तरि
तपःausterity/penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेपेshe performed (did penance)
तेपे:
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
अतिमानुषम्superhuman/beyond human
अतिमानुषम्:
TypeAdjective
Rootअतिमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
राम उवाच
Characters & Entities
क
कन्याम
महाराज़ (श्रोता)आ
आश्रममण्डलय
यमुना (नदी)य
यमुनातीरVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes