Shloka 166
Bhīṣma’s Dream-Counsel and the Prasvāpa Astra (भीष्मस्वप्नदर्शनम् / प्रस्वापास्त्रोपदेशः)
मानं कुरुष्व गाड़ेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे । भृगुनन्दन! तुम्हारा कल्याण हो। दुर्धर्ष वीर! तुमने जो धनुष उठा लिया, यही पर्याप्त है। अब इसे त्याग दो और तपस्या करो। देखो, इन सम्पूर्ण देवताओंने शान्तनु-नन्दन भीष्मको भी रोक दिया है। वे उन्हें प्रसन्न करके यह बात कह रहे हैं कि “तुम युद्धसे निवृत्त हो जाओ। परशुराम तुम्हारे गुरु हैं। तुम उनके साथ बार-बार युद्ध न करो। कुरुश्रेष्ठ! परशुरामको युद्धमें जीतना तुम्हारे लिये कदापि न््यायसंगत नहीं है। गंगानन्दन! तुम इस समरांगणमें अपने ब्राह्मणगुरुका सम्मान करो'
bhīṣma uvāca | mānaṃ kuruṣva gāḍeya brāhmaṇasya raṇājire | bhṛgunandana! tubhyaṃ kalyāṇaṃ bhavatu | durdharṣa vīra! tvayā yad dhanuḥ samuddhṛtaṃ tad eva paryāptam | idānīṃ etat tyaja tapaś cara | paśya, imaiḥ sarvair devaiḥ śāntanu-nandano bhīṣmo 'pi nivāritaḥ | te taṃ prasādya idaṃ vadanti— “yuddhāt nivartasva | paraśurāmas te guruḥ | tena saha punaḥ punaḥ yuddhaṃ mā kārṣīḥ | kuruśreṣṭha! paraśurāmaṃ raṇe jetuṃ tava kadācid api na nyāyyam | gaṅgānandana! asmin samaraṅgaṇe sva-brāhmaṇa-guroḥ mānaṃ kuru” |
ഹേ ഗാധേയാ! रणഭൂമിയിൽ ബ്രാഹ്മണനോടു യഥോചിതമായ ബഹുമാനം കാട്ടുക. ഭൃഗുനന്ദനാ, നിനക്കു മംഗളം. ദുര്ധർഷ വീരാ, നീ വില്ലുയർത്തിയതുതന്നെ മതി; ഇനി അത് വച്ചൊഴിച്ച് തപസ്സിലേക്കു മടങ്ങുക. നോക്കുക—ഈ സർവ്വദേവന്മാരും ശാന്തനുനന്ദനനായ ഭീഷ്മനെയും തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ പ്രസന്നനാക്കി അവർ പറയുന്നു—‘യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുക. പരശുരാമൻ നിന്റെ ഗുരുവാണ്; അവനോടു വീണ്ടും വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്യരുത്. കുരുശ്രേഷ്ഠാ, യുദ്ധത്തിൽ പരശുരാമനെ ജയിക്കുക നിനക്കു ഒരിക്കലും ന്യായമല്ല. ഗംഗാനന്ദനാ, ഈ സമരാങ്കണത്തിൽ നിന്റെ ബ്രാഹ്മണഗുരുവിനെ ആദരിക്ക.’
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even amid warfare, dharma requires honoring one’s guru—especially a Brahmin preceptor. Seeking to defeat one’s teacher is presented as ethically improper; restraint and reverence are upheld over victory.
Bhishma reports that the gods themselves have restrained him and urge him to withdraw from repeated combat with Parashurama, reminding him that Parashurama is his guru and that it is not right for Bhishma to aim at defeating him in battle.