Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

भीष्म–जामदग्न्यसंवादः (Amba-prasaṅga and Kurukṣetra Dvandva Declaration) / Bhishma–Jamadagnya Dialogue

ततो मामब्रवीद्‌ राम: स्मयमानो रणाजिरे | रथो मे मेदिनी भीष्म वाहा वेदा: सदश्ववत्‌,तब परशुरामजी समरांगणमें किंचित्‌ मुसकराते हुए मुझसे बोले--“कुरुनन्दन भीष्म! मेरे लिये तो पृथ्वी ही रथ है, चारों वेद ही उत्तम अश्वोंके समान मेरे वाहन हैं, वायुदेव ही सारथि हैं और वेदमाताएँ (गायत्री, सावित्री और सरस्वती) ही कवच हैं। इन सबसे आवृत एवं सुरक्षित होकर मैं रणक्षेत्रमें युद्ध करूँगा”

tato mām abravīd rāmaḥ smayamāno raṇājire | ratho me medinī bhīṣma vāhā vedāḥ sad-aśvavat |

അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അല്പം പുഞ്ചിരിയോടെ രാമൻ (പരശുരാമൻ) എന്നോടു പറഞ്ഞു— “കുരുനന്ദന ഭീഷ്മാ! എനിക്കു ഭൂമിയേ രഥം; നാലു വേദങ്ങളേ ഉത്തമ അശ്വങ്ങളുപോലെ എന്റെ വാഹനം.”

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
Formtrue
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formcommon, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
Karta
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
रामःRama (Parashurama)
रामः:
Karta
TypeNoun
Rootराम
FormMasculine, Nominative, Singular
स्मयमानःsmiling
स्मयमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्मयमान
FormMasculine, Nominative, Singular, शानच् (present active participle, parasmaipada sense)
रणाजिरेin the battlefield
रणाजिरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरणाजिर
FormMasculine, Locative, Singular
रथःchariot
रथः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
मेmy, for me
मे:
Sambandha
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formcommon, Genitive, Singular
मेदिनीthe earth
मेदिनी:
Karta
TypeNoun
Rootमेदिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
Sambodhana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Vocative, Singular
वाहाःcarriers, steeds (as vehicles)
वाहाः:
Karta
TypeNoun
Rootवाह
FormMasculine, Nominative, Plural
वेदाःthe Vedas
वेदाः:
Karta
TypeNoun
Rootवेद
FormMasculine, Nominative, Plural
सदश्ववत्like good horses
सदश्ववत्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसदश्ववत्
Formtrue

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
R
Rāma (Paraśurāma)
E
Earth (Medinī)
V
Vedas (as the four Vedas)

Educational Q&A

The verse presents a model of action in conflict that claims legitimacy through dharma: Paraśurāma depicts his strength as rooted in sacred knowledge and cosmic order (earth and Vedas), implying that true power is disciplined, principled, and accountable to higher law rather than mere weaponry.

On the battlefield, Paraśurāma addresses Bhīṣma with a composed, even smiling demeanor and declares his symbolic ‘equipment’: the earth as his chariot and the Vedas as his steeds—signaling confidence and framing the impending fight as one backed by spiritual authority.