Shloka 54
अम्बा–राम–भीष्म संवादः
Amba–Rama–Bhishma Dialogue on Vow and Refuge
अर्थ वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित् । अर्थसंशयमापतन्न: श्रेयान्नि:संशयो नर:,“अर्थ (लौकिक कृत्य) और धर्मके विवेचनमें कुशल तथा देश-कालके तत्त्वको जाननेवाला पुरुष यदि अर्थके विषयमें संशय उत्पन्न होनेपर उसे छोड़कर संशयशून्य हृदयसे केवल धर्मका ही अनुष्ठान करे तो वह श्रेष्ठ माना गया है
artha vā yadi vā dharme samartho deśa-kāla-vit | artha-saṁśayam āpatan naḥ śreyān niḥsaṁśayo naraḥ ||
അർത്ഥത്തിലായാലും ധർമ്മത്തിലായാലും—ഇവയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളതും ദേശ-കാലം അറിയുന്നതുമായ ഒരാൾ, ഭൗതികലാഭത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം ഉയർന്നാൽ ആ സംശയമുള്ള വഴിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സംശയരഹിതമായ മനസ്സോടെ ധർമ്മം മാത്രം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ—അവനെയാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ എന്നു കണക്കാക്കുന്നത്.
राम उवाच
Educational Q&A
When material advantage (artha) becomes doubtful or morally unclear, the superior choice is to abandon that uncertainty and follow dharma with firm, doubt-free resolve—especially for one who is otherwise skilled and context-aware.
In the Udyoga Parva’s counsel-oriented setting, Rāma articulates a principle for ethical deliberation: even a capable person who understands circumstances should prefer certain dharma over uncertain artha when doubt arises.