Shloka 7
Nahūṣa’s Fall Explained: Agastya’s Account to Indra (Śalya-narrated)
शल्य कहते हैं--युधिष्ठिर! मुनिश्रेष्ठ अगस्त्य जब पूजा ग्रहण करके आसनपर विराजमान हुए, उस समय देवेश्वर इन्द्रने अत्यन्त प्रसन्न होकर उन विप्रशिरोमणिसे पूछा --“भगवन! द्विजश्रेष्ठस मैं आपके शब्दोंमें यह सुनना चाहता हूँ कि पापपूर्ण विचार रखनेवाला नहुष स्वर्गसे किस प्रकार भ्रष्ट हुआ है?” ।। शृणु शक्र प्रियं वाक्यं यथा राजा दुरात्मवान् | स्वर्गाद् भ्रष्टो दुराचारो नहुषो बलदर्पितः,अगस्त्यजीने कहा--इन्द्र! बलके घमंडमें भरा हुआ दुराचारी और दुरात्मा राजा नहुष जिस प्रकार स्वर्गसे भ्रष्ट हुआ है, वह प्रिय समाचार सुनो
śalya uvāca—yudhiṣṭhira! muniśreṣṭho 'gastyas tadā pūjāṃ gṛhītvāsane niṣaṇṇaḥ. atha deveśvara indraḥ paramaprasannaḥ san vipraśiromaṇim apṛcchat—“bhagavan! dvijaśreṣṭha, tava vākyebhyaḥ śrotum icchāmi: pāpapūrṇavicāro nahuṣaḥ kathaṃ svargād bhraṣṭaḥ?”
agastya uvāca—“śṛṇu śakra priyaṃ vākyaṃ yathā rājā durātmavān | svargād bhraṣṭo durācāro nahuṣo baladarpitaḥ ||”
ശല്യൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അഗസ്ത്യൻ പൂജ സ്വീകരിച്ച് ആസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായപ്പോൾ, ദേവേശ്വരൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അത്യന്തം പ്രസന്നനായി ആ വിപ്രശ്രേഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു—“ഭഗവൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! പാപനിശ്ചയം ചെയ്ത നഹുഷൻ എങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രഷ്ടനായി പതിച്ചു എന്ന് നിങ്ങളുടെ വചനങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ശക്രാ! ഈ പ്രിയവൃത്താന്തം കേൾക്കുക—ബലദർപ്പത്തിൽ മത്തനായ ദുരാചാരിയും ദുരാത്മാവുമായ രാജാവ് നഹുഷൻ എങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചുവെന്ന്.”
शल्य उवाच
Educational Q&A
Power without self-restraint breeds arrogance (bala-darpa), and arrogance corrodes conduct (durācāra), leading to downfall even from the highest station (svarga). The verse frames a moral causality: inner sinful intention (pāpapūrṇa-vicāra) precedes external collapse.
Śalya recounts to Yudhiṣṭhira a framed story: after Agastya is honored and seated, Indra respectfully asks him to explain how Nahusha fell from heaven. Agastya begins his answer, announcing he will tell the account of Nahusha’s fall caused by pride in power.