Shloka 41
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
कुत्सनं वासुदेवस्यथ मम चैव विशेषत: । श्रुत्वा भवन्त: संरब्धा अस्माकं हितकाम्यया,“बन्धुओ! आपलोगोंने उस पापी दुर्योधनकी बात सुनी है न? इसमें उसके द्वारा विशेषत: मेरी और भगवान् श्रीकृष्णकी निन््दा की गयी है। आपलोग हमारे हितकी कामना रखते हैं, इसलिये इस निन्दाको सुनकर कुपित हो उठे हैं
kutsanaṃ vāsudevasya tha mama caiva viśeṣataḥ | śrutvā bhavantaḥ saṃrabdhā asmākaṃ hitakāmyayā ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വാസുദേവനെയും, പ്രത്യേകിച്ച് എന്നെയും, നിന്ദിച്ച വാക്കുകൾ കേട്ട് നമ്മുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ നിങ്ങൾ കോപത്തോടെ ജ്വലിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ പാപിയായ ദുര്യോധനന്റെ വചനങ്ങൾ നിങ്ങൾ കേട്ടു; അവയിൽ അവൻ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെയും എന്നെയും അവമാനിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of speech: slander and contempt—especially against the virtuous—provoke righteous indignation in well-wishers. It also shows that true allies respond to adharma (malicious speech) not with indifference but with protective concern for those wronged.
Sañjaya addresses a group of listeners/allies, noting that they have heard Duryodhana’s insulting words. He explains that Duryodhana has particularly reviled Vāsudeva (Kṛṣṇa) and Sañjaya himself, and that the listeners’ anger arises from their desire for the welfare of Sañjaya’s side.