Shloka 23
अग्निस्तुति, इन्द्रदर्शन, नहुष-भयवर्णन
Agni-hymn, discovery of Indra, and the Nahuṣa threat
ब॒हस्पतिरु्वाच देवा भीता: शक्रमकामयन्त त्वया त्यक्तं महदैन्द्रं पद तत् तदा देवा: पितरो<थर्षयश्न गन्धर्वमुख्याश्न समेत्य सर्वे,बृहस्पति बोले--शक्र! आपने जब उस महान् इन्द्र-यदका परित्याग कर दिया, तब देवतालोग भयभीत होकर दूसरे किसी इन्द्रकी कामना करने लगे। तब देवता, पितर, ऋषि तथा मुख्य गन्धर्व--सब मिलकर राजा नहुषके पास गये। शक्र! वहाँ उन्होंने नहुषसे इस प्रकार कहा--“आप हमारे राजा होइये और सम्पूर्ण विश्वकी रक्षा कीजिये।” यह सुनकर नहुषने उनसे कहा--“मुझमें इन्द्र बननेकी शक्ति नहीं है, अतः आपलोग अपने तप और तेजसे मुझे आप्यायित (पुष्ट) कीजिये”
bṛhaspatir uvāca—devā bhītāḥ śakram akāmayanta; tvayā tyaktaṁ mahad aindraṁ padaṁ tat. tadā devāḥ pitaraḥ atha ṛṣayaś ca gandharva-mukhyāś ca sametya sarve rājānaṁ nahuṣaṁ samupāgaman. śakra! tatra te nahuṣam idam ūcuḥ—“bhavān asmākaṁ rājā bhavatu, samastaṁ viśvaṁ ca rakṣatu.” etac chrutvā nahuṣaḥ pratyuvāca—“na me śaktir indratve; tasmāt tapo-tejobhyāṁ mām āpyāyayata.”
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—“ശക്രാ! നീ ആ മഹത്തായ ഇന്ദ്രപദം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ഭീതരായ ദേവന്മാർ നിന്റെ സ്ഥാനത്ത് മറ്റൊരു ഇന്ദ്രനെ ആഗ്രഹിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, പിതൃക്കൾ, ഋഷിമാർ, പ്രമുഖ ഗന്ധർവന്മാർ—എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു രാജാവ് നഹുഷന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. അവിടെ അവർ അവനോട്, ‘നീ ഞങ്ങളുടെ രാജാവായി സമസ്ത ലോകത്തെയും സംരക്ഷിക്ക’ എന്നു പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് നഹുഷൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—‘എനിക്ക് ഇന്ദ്രനാകാനുള്ള ശക്തിയില്ല; അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ തപസ്സും തേജസ്സും കൊണ്ട് എന്നെ പോഷിപ്പിച്ച് ശക്തനാക്കുക’ എന്ന്.”
इन्द्र उवाच
Educational Q&A
Authority is not merely a title but a burden requiring inner capacity (śakti). When a leader’s post becomes vacant, the community seeks stability, yet rightful rule should be grounded in competence and moral-spiritual strength; hence Nahuṣa asks to be empowered by tapas and tejas rather than accepting power lightly.
After Indra (Śakra) abandons his post, the frightened gods and allied celestial groups approach King Nahuṣa and request him to become their ruler and protect the world. Nahuṣa hesitates, saying he lacks the power to be Indra, and asks them to strengthen him through their austerity and spiritual radiance.