Shloka 97
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
ब्राह्मे धनुषि चाचार्य वेदयोरन्तगं द्वयो: । युधि धुर्यमविक्षो भ्यमनीकचरमच्युतम्,“कुन्तीपुत्र! आचार्य द्रोण ब्राह्मवेद और धरनुर्वेद इन दोनोंके पारंगत पण्डित हैं। ये युद्धका भार वहन करनेमें समर्थ, अक्षोभ्य, सेनाके मध्यभागमें विचरनेवाले तथा युद्धके मैदानसे पीछे न हटनेवाले हैं। इन महातेजस्वी द्रोणको जो तुम जीतनेकी इच्छा रखते हो, वह मिथ्या साहसमात्र है। वायुने सुमेरु पर्वतको उखाड़ फेंका हो, यह कभी हमारे सुननेमें नहीं आया है (इसी प्रकार तुम्हारे लिये भी आचार्यको जीतना असम्भव है)
brāhme dhanuṣi cācārya vedayor antagaṃ dvayoḥ | yudhi dhuryam avikṣobhyaṃ anīkacaram acyutam ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ കുന്തീപുത്രാ! ആചാര്യ ദ്രോണൻ ബ്രഹ്മവിദ്യയിലും ധനുര്വേദത്തിലും ഇരട്ടത്തിലും പരമപാരംഗതൻ. യുദ്ധഭാരം വഹിക്കുന്ന അഗ്രഗണ്യൻ, അചഞ്ചലൻ, സേനയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, രണഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവൻ. അത്തരം മഹാതേജസ്സുള്ള ദ്രോണനെ ജയിക്കണമെന്ന നിന്റെ ആഗ്രഹം വെറും മിഥ്യാ ധൈര്യമത്രേ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse stresses sober assessment of true capability and the ethical weight of confronting a master: Droṇa embodies consummate knowledge and battlefield steadiness, so mere desire to defeat him without adequate means is portrayed as empty bravado.
Sañjaya describes Droṇa’s unmatched expertise in both sacred and martial disciplines and warns a son of Kuntī that attempting to conquer Droṇa is as impossible as the wind uprooting Mount Sumeru, emphasizing Droṇa’s perceived invincibility and unwavering presence in the battle ranks.