Shloka 64

संनाहं संयुगे कर्तु कंसभृत्ये विशेषत: । “मेरे-जैसे राजाको तुम्हारे साथ, विशेषतः कंसके एक सेवकके साथ लड़नेके लिये कवच धारण करके युद्धभूमिमें उतरना किसी तरह उचित नहीं है” ।। ६३ है ।। तं च तूबरकं॑ बाल॑ बह्लाशिनमविद्यकम्‌

sannāhaṃ saṃyuge kartuṃ kaṃsabhṛtye viśeṣataḥ |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “എന്നെപ്പോലൊരു രാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ കവചം ധരിച്ചു രംഗത്തിറങ്ങുന്നത് യുക്തമല്ല—വിശേഷിച്ച് കംസന്റെ ഒരു ഭൃത്യനോടു പോരാടാൻ. പിന്നെ ആ തൂബരകൻ എന്ന ബാലൻ, ബഹ്ലാശിനൻ, അവിദ്യനും…”

saṃnāhamarmor; arming (equipment)
saṃnāham:
Karma
TypeNoun
Rootsaṃnāha
FormMasculine, Accusative, Singular
saṃyugein battle
saṃyuge:
Adhikarana
TypeNoun
Rootsaṃyuga
FormMasculine, Locative, Singular
kartumto do; to make
kartum:
TypeVerb
Rootkṛ
Formtumun (infinitive), Parasmaipada/Atmanepada (not specified by infinitive), Infinitive (purpose)
kaṃsabhṛtyein/against a servant of Kaṃsa
kaṃsabhṛtye:
Adhikarana
TypeNoun
Rootkaṃsa-bhṛtya
FormMasculine, Locative, Singular
viśeṣataḥespecially; particularly
viśeṣataḥ:
TypeIndeclinable
Rootviśeṣatas
tamhim
tam:
Karma
TypePronoun
Roottad
FormMasculine, Accusative, Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca
tūbarakamTūbaraka (proper name)
tūbarakam:
Karma
TypeNoun
Roottūbaraka
FormMasculine, Accusative, Singular
bālamyoung; childish; immature
bālam:
TypeAdjective
Rootbāla
FormMasculine, Accusative, Singular
bahlāśinamone who eats much; gluttonous
bahlāśinam:
TypeAdjective
Rootbahlāśin
FormMasculine, Accusative, Singular
avidyakamignorant; unskilled
avidyakam:
TypeAdjective
Rootavidyaka
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kaṃsa

Educational Q&A

The verse emphasizes kṣatriya propriety: a ruler should weigh not only victory but also the ethical and social appropriateness of combat. Fighting a clearly ‘unworthy’ opponent—here framed as a mere servant—can be seen as beneath royal dignity and contrary to dharma.

Sañjaya reports a speaker’s refusal to arm himself and fight, arguing that it is improper for a king to enter battle, particularly against someone identified as Kaṃsa’s servant. The refusal is presented as a principled stance grounded in status, honor, and dharmic decorum.