Shloka 2
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
Devanagari script
तत्र दुर्योधनो राजा निवेश्य बलमोजसा । सम्मानयित्वा नृपतीन् यस्य गुल्मांस्तथैव च,राजा दुर्योधनने वहाँ अपनी शक्तिशालिनी सेना ठहराकर समस्त राजाओंका समादर करके उन सबकी रक्षाके लिये कई गुल्म सैनिकोंकी टुकड़ियोंको तैनात कर दिया
Transliteration
tatra duryodhano rājā niveśya balam ojasā | sammānayitvā nṛpatīn yasya gulmāṁs tathaiva ca ||
Translation
അവിടെ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ശക്തിപരാക്രമത്തോടെ തന്റെ സൈന്യത്തെ നിലയുറപ്പിച്ചു; കൂടിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെ ആദരിച്ച്, അവരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി അതുപോലെ പല ഗുല്മങ്ങളെയും (സൈന്യവിഭാഗങ്ങളെ) വിന്യസിച്ചു।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formtrue
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
निवेश्यhaving stationed / having encamped
निवेश्य:
TypeVerb
Rootनि-विश्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage as gerund), prior action
बलम्army/force
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Accusative, Singular
ओजसाwith vigor/strength
ओजसा:
Karana
TypeNoun
Rootओजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
सम्मानयित्वाhaving honored
सम्मानयित्वा:
TypeVerb
Rootसम्-मान्
FormKtva (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage as gerund), prior action
नृपतीन्kings
नृपतीन्:
Karma
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Accusative, Plural
यस्यof whom/whose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
गुल्मान्troops/companies (detachments)
गुल्मान्:
Karma
TypeNoun
Rootगुल्म
FormMasculine, Accusative, Plural
तथाthus/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Formtrue
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formtrue
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formtrue
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SanjayaD
DuryodhanaN
nṛpati (kings/rulers)B
bala (army)G
gulma (troop formations)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes