Shloka 120
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
संयुगं गच्छ भीष्मेण भिन्धि वा शिरसा गिरिम् | तरस्व वा महागाध॑ बाहुभ्यां पुरुषोदधिम्,“तुम भीष्मके साथ युद्ध करो या सिरसे पहाड़ फोड़ो या सैनिकोंके अत्यन्त गहरे महासागरको दोनों बाँहोंसे तैरकर पार करो
saṁyugaṁ gaccha bhīṣmeṇa bhindhi vā śirasā girim | tarasva vā mahāgādhaṁ bāhubhyāṁ puruṣodadhim ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീഷ്മനോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിലേക്ക് കടക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ തലകൊണ്ട് പർവ്വതം പിളർക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ ഇരുകൈകളാൽ ആ അതിഗാഢമായ ‘പുരുഷ-സമുദ്രം’ നീന്തി കടക്കുക।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses hyperbole to insist on steadfastness: when dharma and obligation press upon a person, one must not shrink back, even if the task seems as impossible as splitting a mountain or crossing an ocean.
Sanjaya reports an intense exhortation framed as a set of impossible alternatives—fight Bhishma, or perform superhuman feats—underscoring the gravity of the coming conflict and the expectation of unwavering courage.