Shloka 117
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
“इसी प्रकार सदासे ही क्षत्रियोंने अपने विरोधी क्षत्रियको दण्ड दिया है। इसीलिये तुम्हें भी सिरपर वेणी रखाकर और हिजड़ोंका वेष बनाकर राजाके अन्तःपुरमें लड़कियोंको नचानेका काम करना पड़ा ।। न भयाद् वासुदेवस्य न चापि तव फाल्गुन । राज्यं प्रतिप्रदास्यामि युद्धयस्व सहकेशव:,'फाल्गुन! श्रीकृष्णके या तुम्हारे भयसे मैं राज्य नहीं लौटाऊँगा। तुम श्रीकृष्णके साथ आकर युद्ध करो
sañjaya uvāca |
iti prakāraṃ sadāsa eva kṣatriyair ātmavirodhi-kṣatriyo daṇḍitaḥ | tasmād tvam api śirasi veṇīṃ kṛtvā klība-veṣaṃ dhṛtvā rājāntaḥpure kanyānāṃ nartana-karmāṇi kartum avāpsyatha | na bhayād vāsudevasya na cāpi tava phālguna | rājyaṃ pratipradāsyāmi yudhyasva saha-keśavaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് പുരാതനകാലം മുതൽ: ക്ഷത്രിയർ എതിര്ക്ഷത്രിയർക്കു ദണ്ഡം ഏൽപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ട് നീയും തലയിൽ വേണി കെട്ടി, നപുംസകവേഷം ധരിച്ചു, രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ കന്യകളെ നൃത്തിപ്പിക്കുന്ന ജോലിയിൽ നിയുക്തനായി. ഫാൽഗുനാ! വാസുദേവന്റെ ഭയത്താലോ നിന്റെ ഭയത്താലോ ഞാൻ രാജ്യം തിരികെ നൽകുകയില്ല. കേശവനോടൊപ്പം വന്ന് യുദ്ധം ചെയ്ക.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage frames conflict in terms of kṣatriya-dharma: rival rulers are traditionally met with daṇḍa (punitive force), and political claims are not surrendered out of fear. It also highlights how dishonor and enforced humiliation can be used rhetorically to justify escalation toward war.
A defiant speaker (reported by Sañjaya) taunts Phālguna (Arjuna) by recalling his period of concealment in the royal inner apartments in a klība-veṣa, then declares he will not restore the kingdom out of fear of Kṛṣṇa (Vāsudeva/Keśava) or Arjuna, challenging them to come and fight.