Shloka 15
Ulūka’s Provocative Envoy-Speech in the Pāṇḍava Camp
Ulūka-dūta-vākya
केचिदीश्वरनिर्दिष्टा: केचिदेव यदृच्छया । पूर्वकर्मभिरप्यन्ये त्रैधमेतत् प्रदृश्यते । तस्मादनर्थमापतन्न: स्थिरो भूत्वा निशामय,कोई ईश्वरकी प्रेरणासे कार्य करते हैं, कुछ लोग आकस्मिक संयोगवश कर्मामें प्रवृत्त होते हैं तथा दूसरे बहुत-से लोग अपने पूर्वकर्मोंकी प्रेरणासे कार्य करते हैं। इस प्रकार ये कार्यकी त्रिविध अवस्थाएँ देखी जाती हैं, इसलिये इस महान् संकटमें पड़कर आप स्थिरभावसे (स्वस्थ चित्त होकर) सारा वृत्तान्त सुनिये
ke cid īśvara-nirdiṣṭāḥ ke cid eva yadṛcchayā | pūrva-karmabhir apy anye traidham etat pradṛśyate | tasmād anartham āpatannaḥ sthiro bhūtvā niśāmaya ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ചിലർ ഈശ്വരനിർദ്ദേശപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ചിലർ യദൃച്ഛയായി (ആകസ്മിക സംയോഗം മൂലം) പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെടുന്നു; മറ്റെത്രയോ പേർ മുൻകർമ്മങ്ങളുടെ പ്രേരണയാൽ. ഇങ്ങനെ മനുഷ്യപ്രവർത്തിയുടെ ഈ ത്രിവിധ രൂപം കാണപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ മഹാവിപത്തിൽ അകപ്പെട്ടിട്ടും സ്ഥിരനായി, സമചിത്തത്തോടെ, സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം കേൾക്കുക.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse presents a threefold explanation for why people act: divine prompting (īśvara-nirdiṣṭa), accidental circumstance (yadṛcchā), and the momentum of past deeds (pūrva-karma). Ethically, it urges steadiness of mind in crisis and careful listening before judgment—recognizing that agency can be complex and not reducible to a single cause.
Sañjaya, as the narrator-messenger, prepares his listener to hear a difficult report. Before recounting events, he frames the unfolding calamity as arising through different causal modes (divine, chance, karmic), and he counsels composure—‘be steady and listen’—so the account can be received with clarity rather than agitation.