Shloka 25
कुरुक्षेत्रे सेनानिवेशवृत्तान्तः — Dhṛtarāṣṭra Questions Saṃjaya on the Deployed Armies
भवितायं महारौद्रो दारुण: पुरुषक्षय: । दिष्टमेतद् ध्रुवं मन्ये न शक््यमतिवर्तितुम्,“जान पड़ता है यह महाभयंकर और दारुण नरसंहार होगा ही। प्रारब्धके इस विधानको मैं अटल मानता हूँ। अब इसे हटाया नहीं जा सकता
vaiśampāyana uvāca | bhavitāyaṃ mahāraudro dāruṇaḥ puruṣakṣayaḥ | diṣṭam etad dhruvaṃ manye na śakyam ativartitum ||
ഇത് മഹാഭയങ്കരവും ദാരുണവുമായ പുരുഷക്ഷയം തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും. ഇതിനെ ഞാൻ വിധിയുടെ അചഞ്ചലമായ വിധാനമായി കരുതുന്നു; ഇനി ഇതിനെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s recurring tension between human effort and daiva (destiny): when adharma ripens into conflict, the consequences can become inevitable, and the moral weight lies in recognizing the approaching catastrophe and one’s responsibility within it.
The narrator Vaiśampāyana foresees an unavoidable, horrific mass destruction of warriors, stating that the course of events has become fixed by destiny and can no longer be prevented.