Shloka 6

पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel

Devanagari script

सघण्टफलका: सर्वे सायोगुडजलोपला: । सशालभिन्दिपालाश्न समधूच्छिष्टमुद्गरा:,वे सब वीर अनुकर्ष (रथकी मरम्मतके लिये उसके नीचे बाँधा हुआ काष्ठ), तरकस, वरूथ (रथको ढकनेका बाघ आदिका चमड़ा), उपासंग (जिन्हें हाथी या घोड़े उठा सकें, ऐसे तरकस), तोमर, शक्ति, निषंग (पैदलों-द्वारा ले जाये जानेवाले तरकस), ऋष्टि (एक प्रकारकी लोहेकी लाठी), ध्वजा, पताका, धनुष-बाण, तरह-तरहकी रस्सियाँ, पाश, बिस्तर, कचग्रह-विक्षेप (बाल पकड़कर गिरानेका यन्त्र), तेल, गुड़, बालू, विषधर सर्पोंके घड़े, रालका चूरा, घण्टफलक ([घुँघचुरुओंवाली ढाल), खड्गादि लोहेके शस्त्र, औंटा हुआ गुड़का पानी, ढेले, साल, भिन्दिपाल (गोफियाँ), मोम चुपड़े हुए मुद्गर, काँटीदार लाठियाँ, हल विष लगे हुए बाण, सूप तथा टोकरियाँ, दरात, अंकुश, तोमर, काँटेदार कवच, बसूले, आरे आदि, बाघ और गैंड़ेके चमड़ेसे मढ़े हुए रथ, ऋष्टि, सींग, प्रास, भाँति-भाँतिके आयुध कुठार, कुदाल, तेलमें भींगे हुए रेशमी वस्त्र तथा घी लिये हुए थे

Transliteration

sa-ghaṇṭa-phalakāḥ sarve sāyoguḍa-jalopalāḥ | sa-śāla-bhindipālāś ca sa-madhūcchiṣṭa-mudgarāḥ ||

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവർ എല്ലാവരും മണിയൊട്ടിച്ച ഫലകകവചങ്ങൾ, എറിയാനുള്ള കല്ലും മൺകട്ടകളും, ശാൽമരഗോളികൾ നിറച്ച ഗോഫണികളും വഹിച്ചു; തേൻഅവശിഷ്ടവും മെഴുകും പുരട്ടിയ മുദ്ഗരങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു—യുദ്ധത്തിനായി പലവിധ ആയുധോപകരണങ്ങളാൽ അവർ പൂർണ്ണമായി സജ്ജരായി।

Word by Word

• सघण्टफलका: having bell-plates (i.e., with ghantaphalakas)
• सघण्टफलका: Karta
• Type: Adjective
• Root: घण्टफलका (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• सायोगुडजलोपला: clods/stones with boiled jaggery-water (as binding/throwing material)
• सायोगुडजलोपला: Karta
• Type: Noun
• Root: उपला (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• सशालभिन्दिपालाश्न: together with śāla-bhindipālas (slings/throwing-staves)
• सशालभिन्दिपालाश्न: Karta
• Type: Adjective
• Root: शालभिन्दिपाल (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• समधूच्छिष्टमुद्गरा: maces smeared with wax/honey-residue
• समधूच्छिष्टमुद्गरा: Karta
• Type: Noun
• Root: मुद्गर (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• bell-studded shields (ghaṇṭa-phalaka)
• iron balls/pellets (āyoguḍa)
• stones (upalāḥ)
• sal-wood pellets/clubs (śāla)
• bhindipāla (missile weapon)
• maces (mudgara)
• wax/honey-residue coating (madhūcchiṣṭa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores the reality of kṣatriya life in the Udyoga Parva: when war becomes imminent, warriors prepare meticulously with protective gear and varied weapons. Ethically, it frames conflict as organized and deliberate, not accidental—highlighting responsibility for the consequences of choosing war.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana describes the combatants’ equipment: shields, missiles (stones/iron pellets), and heavy striking weapons like maces, indicating large-scale mobilization and readiness for battle as the Kurukṣetra conflict approaches.