Shloka 25
Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)
प्रियमाणे महाबाहौ मयि सम्प्रति केशव । यावद्धि तीक्षणया सूच्या विध्येदग्रेण केशव । तावदप्यपरित्याज्यं भूमेर्न: पाण्डवान् प्रति
priyamāṇe mahābāhau mayi samprati keśava | yāvaddhi tīkṣṇayā sūcyā vidhyedagreṇa keśava | tāvadapy aparityājyaṃ bhūmer naḥ pāṇḍavān prati ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കേശവാ! ഞാൻ മഹാബാഹുവായ ദുര്യോധനൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ, പാണ്ഡവർക്കായി നമ്മുടെ ഭൂമി വിട്ടുകൊടുക്കാൻ പാടില്ല; മൂർച്ചയുള്ള സൂചിയുടെ അഗ്രം കുത്തിത്തുളയ്ക്കുന്നത്ര ഭൂമിപോലും നൽകുകയില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked pride and possessiveness can override dharma: refusing even the smallest just concession destroys the possibility of peace and makes violence more likely. Ethically, it warns that obstinate attachment to power and property can become a deliberate choice of adharma.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Duryodhana’s stance is reported: as long as he lives, he will not grant the Pāṇḍavas even a needle-tip’s worth of land. This signals the collapse of diplomatic settlement and foreshadows the inevitability of the Kurukṣetra war.