Shloka 42
Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana
Keśava-vākya aftermath
अप्यन्यं प्राकृतं किंचित् किमु तान् पाण्डवर्षभान् । अमर्षवशमापतन्नो न किंचिद् बुध्यते जन:,“मनुष्य जिसका पराभव न करना चाहे, उसकी बुद्धिका उच्छेद न करे। जिसकी बुद्धि नष्ट नहीं हुई है, उसी पुरुषका मन कल्याणकारी कार्याँमें प्रवृत्त होता है। भरतनन्दन! मनस्वी पुरुषको चाहिये कि वह तीनों लोकोंमें किसी प्राकृत (निम्न श्रेणीके) पुरुषका भी अपमान न करे, फिर इन श्रेष्ठ पाण्डवोंके अपमान-की तो बात ही क्या है? ईष्यकि वशमें रहनेवाला मनुष्य किसी बातको ठीकसे समझ नहीं पाता
vaiśampāyana uvāca | apy anyaṃ prākṛtaṃ kiṃcit kimu tān pāṇḍavarṣabhān | amarṣavaśam āpatan no na kiṃcid budhyate janaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—സാധാരണനും താഴ്ന്ന നിലയിലുള്ളവനെയും പോലും അവഹേളിക്കരുത്; അപ്പോൾ പാണ്ഡവരിൽ വൃഷഭസമന്മാരായ ആ വീരന്മാരെ അപമാനിക്കണമെന്നത് എങ്ങനെ? അസഹിഷ്ണുതയും അസൂയയും പിടിച്ചടക്കിയ മനുഷ്യന് ഒന്നും ശരിയായി ബോധ്യപ്പെടുകയില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Do not demean anyone—least of all the truly noble—because envy and intolerant resentment (amarṣa) destroy discernment; a mind ruled by such passions cannot see what is right or beneficial.
In the Udyoga Parva’s pre-war counsel and reflections, the narrator Vaiśampāyana underscores how disrespect and jealousy distort understanding, implicitly warning against provoking or insulting the Pāṇḍavas and against letting passion govern policy.