Shloka 1
माधवी-प्रदानम् (Mādhavī Offered to Gālava) — Udyoga Parva 113
अत-#--#कत चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: गरुड़ और गालवका राजा ययातिके यहाँ जाकर गुरुको देनेके लिये श्यामकर्ण घोड़ोंकी याचना करना नारद उवाच अथाह गालवं दीन सुपर्ण: पततां वर: । निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना शोधितं तथा । यस्माद्धिरण्मयं सर्व हिरण्यं तेन चोच्यते,नारदजी कहते हैं--तदनन्तर पक्षियोंमें श्रेष्ठ गरुड़ने दीन-दुःखी गालव मुनिसे इस प्रकार कहा--'पृथ्वीके भीतर जो उसका सारतत्त्व है, उसे तपाकर अग्निने जिसका निर्माण किया है और उस अग्निको उद्दीप्त करनेवाली वायुने जिसका शोधन किया है, उस सुवर्णको हिरण्य कहते हैं। यह सम्पूर्ण जगत् हिरण्यप्रधान है; इसलिये भी उसे हिरण्य कहते हैं!
nārada uvāca |
athāha gālavaṃ dīnaḥ suparṇaḥ patatāṃ varaḥ |
nirmitaṃ vahninā bhūmau vāyunā śodhitaṃ tathā |
yasmād hiraṇmayaṃ sarvaṃ hiraṇyaṃ tena cocyate ||
നാരദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പക്ഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സുപർണൻ (ഗരുഡൻ) ദുഃഖിതനായ ഗാലവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിൽ നിക്ഷിപ്തമായ സാരതത്ത്വം അഗ്നിയുടെ താപത്തിൽ രൂപംകൊള്ളുന്നു; ആ അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്ന വായു അതിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ആ സ്വർണ്ണത്തെയാണ് ‘ഹിരണ്യം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. സർവ്വജഗത്തും ഹിരണ്യതത്ത്വം കൊണ്ടു വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെയും ‘ഹിരണ്യം’ എന്നു പറയുന്നു।”
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse frames gold (hiraṇya) as a refined essence drawn from the earth and purified through transformative forces (fire and wind), suggesting an ethical metaphor: what is valuable is not merely found but purified and made fit—paralleling how virtues are refined through discipline and trial.
Narada narrates that Garuda, the foremost bird, addresses the distressed sage Galava and begins explaining the nature and naming of gold, setting up the broader episode in which resources (wealth/means) are discussed in connection with Galava’s quest to fulfill his obligation.