Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Udyoga Parva, Adhyāya 101: Bhogavatī-varṇana, Nāga-vaṃśa-kathana, and Sumukha-vivāha-prastāva

सर्वकामदुघा नाम धेनुर्धारयते दिशम्‌ । उत्तरां मातले धर्म्या तथैलविलसंज्ञिताम्‌,चौथी धेनुका नाम सर्वकामदुघा है। मातले! वह धर्मयुक्त कुबेरसम्बन्धिनी उत्तरदिशाका धारण-पोषण करती है

sarvakāmadughā nāma dhenur dhārayate diśam | uttarāṃ mātale dharmyāṃ tathailavilasaṃjñitām ||

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മാതലി! ‘സർവകാമദുഘാ’ എന്ന നാമമുള്ള ധേനു ഉത്തരദിക്കിനെ ധരിക്കുന്നു. ആ ദിക്ക് ധർമ്മമയമാണ്; ‘ഐലവില’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; കുബേരബന്ധിതമാണ്.

सर्वकामदुघाfulfilling all desires (lit. milking all wishes)
सर्वकामदुघा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वकामदुघा
FormFeminine, Nominative, Singular
नामby name / called
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनामन्
धेनुःcow
धेनुः:
Karta
TypeNoun
Rootधेनु
FormFeminine, Nominative, Singular
धारयतेsupports / bears
धारयते:
TypeVerb
Rootधृ
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
दिशम्direction (quarter)
दिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Singular
उत्तराम्northern
उत्तराम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तर
FormFeminine, Accusative, Singular
मातलेO Mātali
मातले:
TypeNoun
Rootमातलि
FormMasculine, Vocative, Singular
धर्म्याम्righteous / in accordance with dharma
धर्म्याम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्म्य
FormFeminine, Accusative, Singular
तथाthus / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
इलविलसंज्ञिताम्named Ilavila
इलविलसंज्ञिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootइलविलसंज्ञित
FormFeminine, Accusative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
M
Mātali
S
Sarvakāmadughā (wish-fulfilling cow)
U
Uttarā diś (Northern direction)
A
Ailavila
K
Kubera (implied by Ailavila association)