Shloka 43
Vṛtra’s Cosmic Threat, Viṣṇu’s Upāya, and the Conditional Vulnerability
Udyoga-parva 10
विष्णु त्रिभुवनश्रेष्ठ पूजयामास धर्मवित् । ततो हते महावीर्यें वृत्रे देवभयंकरे,तत्पश्चात् धर्मज्ञ देवराजने तीनों लोकोंके श्रेष्ठ आराध्यदेव भगवान् विष्णुका पूजन किया। इस प्रकार देवताओंको भय देनेवाले महापराक्रमी वृत्रासुरके मारे जानेपर विश्वासघातरूपी असत्यसे अभिभूत होकर इन्द्र मन-ही-मन बहुत दुःखी हो गये। त्रिशिराके वधसे उत्पन्न हुई ब्रह्महत्याने तो उन्हें पहलेसे ही घेर रखा था
viṣṇuṃ tribhuvanaśreṣṭhaṃ pūjayāmāsa dharmavit | tato hate mahāvīrye vṛtre devabhayaṅkare |
ശല്യൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മജ്ഞനായ ദേവരാജൻ ത്രിഭുവനശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവന്മാർക്ക് ഭയങ്കരനായ മഹാവീര്യവാൻ വൃത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിശ്വാസഘാതജന്യമായ അസത്യത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ അന്തർമനസ്സിൽ ഗാഢ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; ത്രിശിരസ്-വധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം മുമ്പേ തന്നെ അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു॥
शल्य उवाच
Educational Q&A
Even when a deed appears to secure victory or safety, violating trust and committing grave wrongdoing (asatya, viśvāsa-ghāta, brahmahatyā) produces inner torment and moral consequence; devotion and ritual honor cannot simply erase ethical culpability without confronting the fault.
After Vṛtra, a fearsome enemy of the gods, is killed, the narrative turns to Indra’s inner state: he becomes mentally distressed, burdened by the sense of betrayal and by the already-present stain of brahmahatyā connected with the killing of Triśiras; alongside this, worship of Viṣṇu is mentioned as a significant act in the aftermath.