Shloka 9
स्थावरं जड़म॑ चैव जगत् सर्व सुरासुरम् । भारते भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते
vaiśampāyana uvāca |
sthāvaraṃ jaḍaṃ caiva jagat sarvaṃ surāsuram |
bhārate bharataśreṣṭha ekastham iha dṛśyate, bharataśreṣṭha ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ഈ മഹാഭാരതത്തിൽ ഒരേ സ്ഥലത്ത് സമസ്ത ജഗത്തും ദൃശ്യമാകുന്നു—സ്ഥാവരവും ജഡവും പോലും, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എല്ലാം. ഇവിടെ രുദ്രർ, സാധ്യർ, സനാതന വിശ്വേദേവർ, സൂര്യൻ, അശ്വിനീകുമാരർ, ലോകപാലകർ, മഹർഷിമാർ, ഗുഹ്യകർ, ഗന്ധർവർ, നാഗർ, വിദ്യാധരർ, സിദ്ധർ, ധർമ്മൻ, സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ്, ശ്രേഷ്ഠ മുനി കാത്യായനൻ, പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, അപ്സരാസമൂഹം, ഗ്രഹങ്ങൾ, സംവത്സരം, അയനങ്ങൾ, ഋതുക്കൾ, സമസ്ത ചരാചര ജഗത്ത്—ദേവതകളും അസുരന്മാരും—എല്ലാവരും ഒരുമിച്ചു സമവേതരായി ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the epic’s end as a universal moral theatre: all orders of existence—divine, demonic, living, and inert—are envisioned as present together, implying that dharma is not merely a human concern but a cosmic principle before which all stand as witnesses.
Vaiśampāyana addresses Janamejaya and describes a scene of comprehensive gathering: the whole world, including suras and asuras, appears as if assembled in one place—an epic device that heightens the sense that the concluding events of Svargārohaṇa are of universal significance.