Shloka 1
Chapter 26: Śoka-pratiṣedha, Hata-saṅkhyā, Gati-vibhāga, Pretakārya-ājñā
Restraint of Grief, Count of the Slain, Destinies, and Funerary Directives
भीकम (2 अमान (श्राद्धपर्व) षड्विशो<ध्याय: प्राप्त अनुस्मृतिविद्या और दिव्यदृष्टिके प्रभावसे युधिष्ठिरका महाभारतसयुद्धमें मारे गये लोगोकी संख्या और गतिका वर्णन तथा युधिष्ठिरकी आज्ञासे सबका दाह-संस्कार श्रीभगवानुवाच उत्तिष्ीत्तिष्ठ गान्धारि मा च शोके मन: कृथा: । तवैव हापराधेन कुरवो निधनं गता:,श्रीभगवान् बोले--गान्धारी! उठो, उठो। शोकमें मनको न डुबाओ। तुम्हारे ही अपराधसे कौरवोंका विनाश हुआ है
śrībhagavān uvāca | uttiṣṭhottiṣṭha gāndhāri mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ | tavaiva hy aparādhena kuravo nidhanaṃ gatāḥ ||
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഗാന്ധാരി, എഴുന്നേൽക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക; ശോകത്തിൽ മനസ്സിനെ മുങ്ങിക്കളയരുത്. നിന്റെ തന്നെ അപരാധം കൊണ്ടാണ് കുരുക്കൾ നാശം പ്രാപിച്ചത്.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Grief is acknowledged, yet moral accountability is emphasized: catastrophic outcomes in a dharmic narrative are not merely ‘fate’ but are linked to human choices and failures—here, Gāndhārī’s complicity or negligence regarding adharma is presented as a causal factor in the Kuru ruin.
In the aftermath of the great war, the divine speaker addresses the bereaved queen Gāndhārī, urging her to rise from despair and directly attributing the Kauravas’ downfall to her own fault, framing the lament within a discourse on responsibility for the war’s outcome.