Shloka 4
स्त्री-विलापः — गान्धार्याः रणभूमिदर्शनं शापवचनं च
Battlefield Lament and Gāndhārī’s Curse
हतबन्धुरनाथा च वेपन्ती मधुरस्वरा,श्रीकृष्ण! अपने जीवनबन्धुके मारे जानेसे अनाथ हुई यह रानी काँपती हुई मधुर स्वरसे विलाप कर रही है। घामसे मुरझाती हुई नाना प्रकारकी पुष्पमालाओंके समान ये राज-रानियाँ धूपसे तप गयीं हैं, तो भी इनके शरीरोंको सौन्दर्य--श्री छोड़ नहीं रही है
hatabandhur anāthā ca vepantī madhurasvarā | śrīkṛṣṇa! apane jīvanabandhuke māre jāne se anātha huī yaha rānī kāṁpatī huī madhura svar se vilāpa kara rahī hai | ghām se murjhātī huī nānā prakār kī puṣpamālāoṁ ke samān ye rāja-rāniyāṁ dhūp se tap gaīṁ haiṁ, to bhī inke śarīroṁ ko saundarya-śrī choṛ nahīṁ rahī hai |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഓ ശ്രീകൃഷ്ണാ! ബന്ധുക്കൾ ഹതരായി, സംരക്ഷണം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ ആ റാണി അനാഥയായി; തന്റെ ജീവബന്ധു കൊല്ലപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അവൾ വിറച്ചുകൊണ്ട് മധുരമായ (വേദനാഭരിത) സ്വരത്തിൽ വിലപിക്കുന്നു. രാജസ്ത്രീകൾ പലവിധ പുഷ്പമാലകൾ ചൂടിൽ വാടുന്നതുപോലെ സൂര്യതാപത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചിട്ടും, അവരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ നിന്നു സൗന്ദര്യശ്രീയും രാജകാന്തിയും വിട്ടുപോയിട്ടില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical aftermath of war: the true ‘victory’ is shadowed by bereavement and helplessness. Yet it also points to an enduring dignity—beauty and royal grace remain even when life is shattered—inviting compassion and moral reflection on the costs of violence.
Vaiśampāyana describes a queen who, having lost her husband and kin, trembles and laments before Śrī Kṛṣṇa. He also depicts the other royal women, sun-scorched and exhausted, compared to wilting flower garlands, yet still retaining their natural splendor—an image intensifying the scene’s sorrow.