Shloka 8
Gandhārī’s Lament for Bhūriśravas and Śakuni
Book 11, Chapter 24
श्वापदैर्भक्ष्यममाणं त्वमहो दिष्ट्या न पश्यसि । छिन्नबाहुं नरव्याप्रमर्जुनेन निपातितम्,“अहो! आपका बड़ा भाग्य है कि अर्जुनने जिसकी एक बाँह काट ली थी और सात्यकिने जिसे मार गिराया था, युद्धमें मारे गये उस भूरिश्रवा और शलको आप हिंसक जन्तुओंका आहार बनते नहीं देखते हैं तथा इन सब अनेक प्रकारके रूप-रंगवाली पुत्रवधुओंको भी आज यहाँ रणभूमिमें भटकती हुई नहीं देख रहे हैं
śvāpadair bhakṣyamamāṇaṃ tvam aho diṣṭyā na paśyasi | chinnabāhuṃ naravyāghram arjunena nipātitam ||
അഹോ! ഇത് നിങ്ങളുടെ മഹാഭാഗ്യം—ഭുജം ഛേദിക്കപ്പെട്ടും അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയുമുള്ള ആ നരവ്യാഘ്രൻ ഇന്ന് കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ ആഹാരമാകുന്നത് നിങ്ങൾ കാണുന്നില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dehumanizing aftermath of war: heroic identity and bodily integrity collapse into vulnerability, and ‘good fortune’ may simply mean being spared the sight of such suffering. It implicitly critiques the cost of violence beyond victory—dishonor, decay, and the moral shock borne by survivors.
Vaiśampāyana describes a fallen warrior—his arm severed and himself brought down by Arjuna—who would otherwise lie on the battlefield as prey for scavengers. The statement is framed as a grim consolation: the listener is ‘fortunate’ not to witness this scene.