Shloka 17
Gāndhārī’s Lament and the Identification of Duḥśāsana (स्त्रीपर्व, अध्याय १८)
शतचन्द्राणि चर्माणि ध्वजांश्चादित्यवर्चस: । रौक्माणि चैव वर्माणि निष्कानपि च काउ्चनान्,गोविन्द! देखो, मेरे पुत्रोंकी ये सौ चन्द्राकार चिह्लोंसे सुशोभित ढालें, सूर्यके समान तेजस्विनी ध्वजाएँ, सुवर्णमय कवच, सोनेके निष्क तथा शिरस्त्राण घीकी उत्तम आहुति पाकर प्रज्वलित हुई अग्नियोंके समान पृथ्वीपर देदीप्यमान हो रहे हैं
śatacandrāṇi carmāṇi dhvajāṁś cādityavarcasaḥ | raukmāṇi caiva varmāṇi niṣkān api ca kāñcanān ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഗോവിന്ദാ! നോക്കുക— ചന്ദ്രചിഹ്നങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച നൂറു പരിചകൾ, സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള ധ്വജങ്ങൾ, സ്വർണമയ കവചങ്ങൾ, സ്വർണ നിഷ്കങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഭൂമിയിൽ ദീപ്തമായി കിടക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts the splendor of martial regalia with the devastation that follows war, highlighting the impermanence of worldly glory and inviting ethical reflection on the true cost of violence.
In the aftermath of the great slaughter, the narrator describes the battlefield strewn with brilliant shields, sun-bright banners, golden armor, and ornaments—objects once signifying power and honor, now lying on the ground as silent witnesses to ruin.