Shloka 10
Gāndhārī’s Lament and the Identification of Duḥśāsana (स्त्रीपर्व, अध्याय १८)
अन्यां चापह्तं कायाच्चारुकुण्डलमुन्नसम् | स्वस्थ बन्धो: शिर: कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठतीम्,श्रीकृष्ण! देखो, वह दूसरी स्त्री किसी आत्मीय जनके मनोहर कुण्डलोंसे सुशोभित और ऊँची नासिकावाले कटे हुए मस्तकको लेकर खड़ी है
anyāṁ cāpahṛtaṁ kāyāc cārukuṇḍalam unnasaṁ | sva-stha-bandhoḥ śiraḥ kṛṣṇa gṛhītvā paśya tiṣṭhatīm ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൃഷ്ണാ, നോക്കുക; അവിടെ മറ്റൊരു സ്ത്രീ നിൽക്കുന്നു. അവൾ തന്റെ തന്നെ അടുത്ത ബന്ധുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ഛിന്നശിരസ് കൈയിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു—മനോഹര കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും ഉയർന്ന, സുന്ദരമായി രൂപപ്പെട്ട മൂക്കാൽ അടയാളപ്പെട്ടതും.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: victory cannot erase the suffering inflicted on families. By showing a woman holding the severed head of her own kin, the narrative confronts the listener with the dehumanizing consequences of violence and implicitly calls for compassion, restraint, and sober reflection on dharma in conflict.
In the Strī-parvan’s lamentation scenes after the Kurukṣetra war, Vaiśampāyana points out to Kṛṣṇa another grieving woman. She stands holding a head cut from a body—recognizable by its ornaments and features—belonging to someone close to her, illustrating the immediacy and horror of the battlefield’s aftermath.