Shloka 12
Vāmadeva’s Counsel on Rooted Kingship and Non-violent Victory (वामदेवोपदेशः—दृढमूलराजधर्मः)
Devanagari script
इदं वृत्तं मनुष्येषु वर्तते यो महीपति: । उभौ लोकौ विनिर्जित्य विजये सम्प्रतिष्ठतते,जो राजा प्रजाके प्रति ऐसा बर्ताव करता है, वह इहलोक और परलोक दोनोंको जीतकर विजयमें प्रतिष्ठित होता है
Transliteration
idaṃ vṛttaṃ manuṣyeṣu vartate yo mahīpatiḥ | ubhau lokau vinirjitya vijaye sampratiṣṭhate ||
Translation
മനുഷ്യരിൽ ഇത് സ്ഥാപിതമായ ആചാരനിയമമാണ്—പ്രജകളോടു ഇപ്രകാരം ധർമ്മാനുസൃതമായി പെരുമാറുന്ന രാജാവ് ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരണ്ടും ജയിച്ച് വിജയത്തിൽ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതനാകുന്നു.
Word by Word
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
वृत्तम्conduct; behavior; practice
वृत्तम्:
Karta
TypeNoun
Rootवृत्त
FormNeuter, Nominative, Singular
मनुष्येषुamong men; in humans
मनुष्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनुष्य
FormMasculine, Locative, Plural
वर्ततेexists; prevails; is practiced
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महीपतिःking; lord of the earth
महीपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपति
FormMasculine, Nominative, Singular
उभौboth
उभौ:
Karma
TypeAdjective
Rootउभ
FormMasculine, Accusative, Dual
लोकौworlds
लोकौ:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Dual
विनिर्जित्यhaving conquered completely
विनिर्जित्य:
TypeVerb
Rootवि-नि-√जि
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada/Atmanepada-neutral
विजयेin victory
विजये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविजय
FormMasculine, Locative, Singular
सम्प्रतिष्ठतेbecomes established; stands firm
सम्प्रतिष्ठते:
TypeVerb
Rootसम्-प्र-√स्था (सम्प्रतिष्ठते)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
Speaker
वामदेव उवाच
Characters & Entities
व
वामदेव (Vāmadeva)म
महिपति/राजा (king)प
प्रजा (subjects, implied)उ
उभौ लोकौ (this world and the next)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes