Shloka 21
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
किसी बलवान् शत्रुका अपकार करके हम दूर जाकर रहेंगे, ऐसा समझकर निश्चिन्त नहीं होना चाहिये; क्योंकि जैसे बाज पक्षी झपट्टा मारता है, उसी प्रकार ये दूरस्थ शत्रु भी असावधानीकी अवस्थामें टूट पड़ते हैं ।। दृढ्मूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मन: । अबलानभियुगञ्जीत न तु ये बलवत्तरा:,राजा अपनेको दृढ़मूल (अपनी राजधानीको सुरक्षित) करके विरोधी लोगोंको दूर रखकर अपनी शक्तिको समझ ले; फिर अपनेसे दुर्बल शत्रुपर ही आक्रमण करे। जो अपनेसे प्रबल हों, उनपर आक्रमण न करे
dṛḍhamūlas tv aduṣṭātmā viditvā balam ātmanaḥ | abalān abhiyuñjīta na tu ye balavattarāḥ ||
വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് ആദ്യം തന്റെ അടിത്തറ ദൃഢമാക്കി, കോട്ടയും തലസ്ഥാനവും സുരക്ഷിതമാക്കി, സ്വന്തം ശക്തി യഥാർത്ഥമായി തിരിച്ചറിയണം. പിന്നെ തനിക്കാൾ ദുർബലരായ ശത്രുക്കളെയേ നേരിടൂ; തനിക്കാൾ ബലവാന്മാരെ ആക്രമിക്കരുത്.
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A ruler should act from a secure position, measure his own strength realistically, and engage only opponents he can responsibly overcome; attacking stronger foes is condemned as reckless and harmful to the kingdom.
In the Śānti Parva’s rājadharma instruction, Vāmadeva addresses the king with practical-ethical counsel on warfare: consolidate the realm’s security, evaluate capability, and choose conflicts with restraint rather than bravado.