Shloka 21
भीष्म उवाच यच्चरा हाचरानद्युरदंष्टान् दंष्टिणस्तथा । आशीविषा इव क्ुद्धा भुजजड़ान् भुजगा इव,भीष्मजीने कहा--राजन! जैसे क्रोधमें भरे हुए बड़े-बड़े विषधर सर्प दूसरे छोटे सर्पोंको खा जाते हैं, जिस प्रकार पैरोंसे चलनेवाले प्राणी न चलनेवाले प्राणियोंको अपने उपभोगमें लाते हैं और दाढ़वाले जन्तु बिना दाढ़वाले जीवोंको अपना आहार बना लेते हैं (उसी प्राकृतिक नियमके अनुसार बहुसंख्यक दुर्बल मनुष्योंपर एक सबल मनुष्य शासन करने लगता है)
bhīṣma uvāca | yac carāḥ ācarān adyur adaṃṣṭrān daṃṣṭinaḥ tathā | āśīviṣā iva kruddhā bhujaṅgān bhujaṅgā iva ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ! ചലിക്കുന്ന ജീവികൾ അചലങ്ങളെ ഉപഭോഗത്തിലാക്കുന്നതുപോലെയും, ദംഷ്ട്രമുള്ളവർ ദംഷ്ട്രരഹിതരെ ഇരയാക്കുന്നതുപോലെയും, ക്രോധം നിറഞ്ഞ വിഷസർപ്പങ്ങൾ മറ്റു സർപ്പങ്ങളെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെയും—അങ്ങനെ തന്നെ പ്രകൃതിയുടെ കഠിനനിയമം മൂലം ശക്തൻ ദുർബലരായ അനേകരെ അധീനപ്പെടുത്തുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma illustrates a grim natural tendency: the strong prey upon or dominate the weak. In the ethical context of Shanti Parva, this observation supports the need for righteous kingship and dharma-based restraint—so that power does not become mere predation.
In Shanti Parva’s instruction on statecraft and dharma, Bhishma addresses the king and uses vivid analogies (moving vs. non-moving beings, fanged vs. fangless, venomous snakes devouring snakes) to explain how domination arises naturally unless checked by just rule.