Shloka 1
Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)
अपन क्रा छा अं क्ज अष्टाशीतितमो<् ध्याय: प्रजासे कर लेने तथा कोश-संग्रह करनेका प्रकार युधिषछ्िर उवाच यदा राजा समर्थो5पि कोशार्थी स्यान्महामते । कथं प्रवर्तेत तदा तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--परम बुद्धिमान पितामह! जब राजा पूर्णतः समर्थ हो--उसपर कोई संकट न आया हो, तो भी यदि वह अपना कोश बढ़ाना चाहे तो उसे किस तरहका उपाय काममें लाना चाहिये, यह मुझे बताइये
Yudhiṣṭhira uvāca | yadā rājā samartho 'pi kośārthī syān mahāmate | kathaṃ pravarteta tadā tan me brūhi pitāmaha ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—മഹാബുദ്ധിമാനായ പിതാമഹാ! രാജാവ് പൂർണ്ണമായി സമർത്ഥനായി യാതൊരു അടിയന്തര പ്രതിസന്ധിയും ഇല്ലാതിരിക്കെ, എങ്കിലും തന്റെ കോശം വർധിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ഏതു മാർഗ്ഗം അവൻ സ്വീകരിക്കണം? ദയവായി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക.
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic problem of governance: even without emergency, a king may need to strengthen the treasury, but must do so through a proper, ethical method—implying restraint, legitimacy, and concern for subjects rather than greed.
In the Śānti Parva dialogue on rājadharma, Yudhiṣṭhira asks the elder authority (Bhīṣma) for guidance on how a stable and capable king should increase state revenue and reserves.