Shloka 32
व्यूहयन्त्रायुधानां च तत्त्वज्ञो विक्रमान्वित: । वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णु: पररन्ध्रवित्,इनके सिवा वह व्यूहरचना (मोर्चाबंदी), यन्त्रोंके प्रयोग तथा नाना प्रकारके अन्यान्य अस्त्र-शस्त्रोंकी चलानेकी कलाका तत्त्वज्ञ-विशेष जानकार हो, पराक्रमी हो, सर्दी, गर्मी, आँधी और वषकि कष्टको धैर्यपूर्वक सहनेवाला तथा शत्रुओंके छिद्रको समझनेवाला हो
vyūhayantrāyudhānāṁ ca tattvajño vikramānvitaḥ | varṣaśītoṣṇavātānāṁ sahiṣṇuḥ pararandhravit ||
അവൻ വ്യൂഹരചന, യന്ത്രപ്രയോഗം, അസ്ത്ര-ശസ്ത്രങ്ങളുടെ തത്ത്വം എന്നിവയിൽ പാരംഗതനായിരിക്കണം; പരാക്രമശാലിയായിരിക്കണം; മഴ, ശൈത്യം, ഉഷ്ണം, കാറ്റ് എന്നിവയുടെ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കണം; ശത്രുവിന്റെ ദുർബലസ്ഥാനങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ നിപുണനായിരിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Competence in war is not mere aggression: a responsible warrior-leader must unite technical mastery (formations, engines, weapons), courage, environmental endurance, and strategic insight into the opponent’s weak points.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs on dharma and governance; here he lists essential qualifications for a capable fighter/commander—expertise in tactics and arms, steadfastness under hardship, and the ability to identify an enemy’s vulnerabilities.