Shloka 4
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
कुलीन: पूजितो नित्यं न हि शक्ति निगूहति,जो कुलीन हो, जिसका सदा सम्मान किया जाय, जो अपनी शक्तिको छिपावे नहीं तथा राजा प्रसन्न हो या अप्रसन्न हो, पीड़ित हो अथवा हताहत हो, प्रत्येक अवस्थामें जो बारंबार उसका अनुसरण करता हो, वही सुहृद् होने योग्य है
bhīṣma uvāca | kulīnaḥ pūjito nityaṃ na hi śaktiṃ nigūhati | rājā prasanno vāprasanno vā pīḍito vā hatahato vā | sarvāsv avasthāsu yaḥ punaḥ punaḥ tam anusarati sa eva suhṛd bhavitum arhati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—കുലീനനും നിത്യവും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും, തന്റെ കഴിവ് മറയ്ക്കാത്തവനും, രാജാവ് പ്രസന്നനായാലും അപ്രസന്നനായാലും, പീഡിതനായാലും പരിക്കേറ്റാലും—എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ അനുഗമിച്ച് കൂടെ നിൽക്കുന്നവനേ യഥാർത്ഥ സുഹൃദ് (സുഹൃത്ത്) എന്നു വിളിക്കുവാൻ യോഗ്യൻ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma defines a true friend as one who remains steadfast to the king in all circumstances—pleasure or displeasure, prosperity or suffering—without hiding one’s capacity to help. Loyalty and transparent capability are presented as marks of genuine friendship and dharmic conduct.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma is advising on the qualities of dependable allies and companions. He emphasizes that the worth of a friend is tested not in comfort but in adversity, when the ruler is afflicted or brought low.