Shloka 26
Chapter 81: Trust, Allies, and the Qualifications of the King’s Artha-Secretary (अर्थसचिव)
एक कामपर एक ही व्यक्तिको नियुक्त करना चाहिये, दो या तीनको नहीं; क्योंकि वे आपसमें एक-दूसरेको सहन नहीं कर पाते; एक कार्यपर नियुक्त हुए अनेक व्यक्तियोंमें प्रायः सदा मतभेद हो ही जाता है ।। कीर्तिप्रधानो यस्तु स्याद् यश्व स्थात् समये स्थित: । समर्थान् यश्न न द्वेष्टि नानर्थान् कुरुते च यः:,जो कीर्तिको प्रधानता देता है और मर्यादाके भीतर स्थित रहता है, जो सामर्थ्यशाली पुरुषोंसे द्वेघ और अनर्थ नहीं करता है, जो कामनासे, भयसे, लोभसे अथवा क्रोधसे भी धर्मका त्याग नहीं करता, जिसमें कार्यकुशलता तथा आवश्यकताके अनुरूप बातचीत करनेकी पूरी योग्यता हो, वही पुरुष तुम्हारा प्रधानमन्त्री होना चाहिये
ekakāmapara ekaṁ hī vyaktiṁ niyoktuṁ cāhye, dvau vā trīn vā na; yato te parasparaṁ anyonyaṁ soḍhuṁ na śaknuvanti; ekasmin kārye niyuktānāṁ bahūnāṁ vyaktīnāṁ madhye prāyaḥ sadā matabhedo bhavati. kīrtipradhāno yas tu syād yaś ca sthāt samaye sthitaḥ | samarthān yaś ca na dveṣṭi nānarthān kurute ca yaḥ ||
ഒരു കാര്യത്തിന് ഒരാളെയേ നിയോഗിക്കേണ്ടത്; രണ്ടോ മൂന്നോ പേരെയല്ല. കാരണം അവർ പരസ്പരം ഒരാളെ മറ്റെയാളെ സഹിക്കാറില്ല; ഒരേ കാര്യത്തിന് നിയോഗിക്കപ്പെട്ട പലരിലും സാധാരണയായി അഭിപ്രായഭേദം അനിവാര്യമായി ഉയരും. കീർത്തിയെ പ്രധാനമാക്കി, മര്യാദയുടെ പരിധിയിൽ നിലകൊണ്ട്, ശേഷിയുള്ളവരെ ദ്വേഷിക്കാതെ, അനർത്ഥം വരുത്താത്തവനേ നിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി ആക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Assign one responsible person per task to prevent factional conflict, and choose a chief minister who prioritizes honorable reputation, remains within proper norms, does not envy the capable, avoids causing harm, and never abandons dharma due to desire, fear, greed, or anger.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma is advising the king on practical governance: how to structure appointments and what moral and professional qualities to seek in a principal minister.