Shloka 30
धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
कृत्स्नं तदेव तच्छेयो यदप्पाददते5न्यतः । न पश्यामोडनपकृतं धनं किंचित् क्वचिद् वयम्,यही देवताओंका निश्चय है और यही वेदोंका सनातन सिद्धान्त है। धनसे ही द्विज वेद- शास्त्रोंको पढ़ते और पढ़ाते हैं, धनके द्वारा ही यज्ञ करते और कराते हैं तथा राजा-लोग दूसरोंको युद्धमें जीतकर जो उनका धन ले आते हैं, उसीसे वे सम्पूर्ण शुभ कर्मोका अनुष्ठान करते हैं। किसी भी राजाके पास हम कोई भी ऐसा धन नहीं देखते हैं, जो दूसरोंका अपकार करके न लाया गया हो
kṛtsnaṃ tadeva tac chreyo yad apāpād dadata anyataḥ | na paśyāmo 'napakṛtaṃ dhanaṃ kiṃcit kvacid vayam ||
അർജുനൻ പറഞ്ഞു— പാപമില്ലാതെ, അന്യായമില്ലാതെ മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ധനമേ സമ്പൂർണ്ണമായ പരമശ്രേയസ്സാകുന്നു. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്കു ഹാനി വരുത്താതെ കൊണ്ടുവന്ന ധനം എവിടെയും ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല. ഇതാണ് ദേവന്മാരുടെ നിശ്ചയം; ഇതാണ് വേദങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിച്ച സനാതന സിദ്ധാന്തം—ധനത്താൽ തന്നെയാണ് ദ്വിജർ വേദ-ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിക്കുകയും പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്; ധനത്താൽ തന്നെയാണ് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുകയും നടത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്; രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ മറ്റുള്ളവരെ ജയിച്ച് അവരുടെ ധനം കൊണ്ടുവന്ന്, അതേ ധനത്താൽ എല്ലാ മംഗളകർമ്മങ്ങളും നിർവഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാജലോകത്തിൽ ആരെയും വേദനിപ്പിക്കാതെ സമ്പാദിച്ച നിധി ഒന്നും ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral tension between artha (wealth) and dharma: ideally, the best wealth is sinless and harmlessly obtained, yet in political life—especially for kings—wealth commonly arises from conquest and injury. It questions whether social and ritual goods funded by wealth can be fully separated from the means of acquisition.
Arjuna speaks reflectively about the sources of wealth in royal and social life. He notes that Vedic learning, sacrifice, and royal ‘auspicious acts’ depend on wealth, but observes that kings typically obtain wealth through warfare and taking others’ property, making ‘pure’ wealth hard to find.