Shloka 36
आपद्धर्मे वैश्यवृत्तिः, विक्रय-निषेधाः, तथा ब्रह्म-क्षत्र-सम्बन्धः
Emergency Livelihood, Prohibited Trade, and Brahman–Kshatra Regulation
ब्राह्मणो यदि वा वैश्य: शूद्रो वा राजसत्तम । दस्युभ्यो5थ प्रजा रक्षेद् दण्डं धर्मेण धारयन्
brāhmaṇo yadi vā vaiśyaḥ śūdro vā rājasattama | dasyubhyo 'tha prajā rakṣed daṇḍaṃ dharmeṇa dhārayan ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—രാജസത്തമാ! ബ്രാഹ്മണനോ വൈശ്യനോ ശൂദ്രനോ—ധർമ്മപ്രകാരം ദണ്ഡം കൈക്കൊണ്ട്—ദസ്യുക്കളിൽ നിന്ന് പ്രജയെ രക്ഷിച്ചാൽ, അത് ശരിയായ ആചാരമാണോ? കള്ളന്മാർ വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ, സാമൂഹ്യക്രമം അപകടത്തിലാകുമ്പോൾ, ക്ഷത്രിയന്റെ രക്ഷാധർമ്മത്തിന് മാർഗം കാണാത്തപ്പോൾ—മറ്റൊരു വർണ്ണത്തിലെ ശക്തൻ ധർമ്മരക്ഷാർത്ഥം ദണ്ഡാധികാരം ഏറ്റെടുക്കാമോ?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical question about emergency governance: when the Kṣatriya function of protecting society fails, can non-Kṣatriyas legitimately wield daṇḍa (coercive punishment) to defend the people—provided it is done in accordance with dharma.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira raises a practical dilemma to the elder authority: with robbers increasing and social stability threatened, he asks whether a capable Brahmin, Vaiśya, or Śūdra may take up righteous punitive power to protect the populace from marauders.