Shloka 22
Chapter 78: Royal Responsibility for Wealth, Social Order, and the Protection of Dvijas
Kekaya Exemplum
मैं देवता, पितर तथा अतिथि आदिको उनका भाग अर्पण किये बिना कभी नहीं भोजन करता। परायी स्त्रीसे कभी सम्पर्क नहीं रखता तथा कभी स्वच्छन्द होकर क्रीडा नहीं करता तो भी तुमने मेरे शरीरमें कैसे प्रवेश किया? ।।
na brahmacārī bhikṣāvān bhikṣur vā u brahmacaryavān | anṛtvijā hutaṃ nāsti māmaka-antaram āviśaḥ ||
ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും അതിഥികൾക്കും അവരുടെ ഭാഗം അർപ്പിക്കാതെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയില്ല; പരസ്ത്രീയുമായി ബന്ധം പുലർത്തുകയുമില്ല; സ്വേച്ഛാനുസാരമായി ക്രീഡയിൽ മുങ്ങുകയുമില്ല. എന്നിട്ടും നീ എങ്ങനെ എന്റെ അന്തരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു? ഞാൻ ഭിക്ഷയിൽ ജീവിക്കുന്ന ബ്രഹ്മചാരിയുമല്ല, ഭിക്ഷുവുമല്ല; ഋത്വിജില്ലാതെ ഹോമവും നടക്കുകയില്ല—അപ്പോൾ നീ എങ്ങനെ എന്റെ അന്തർഭാവത്തിലേക്ക് കയറിവന്നു?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma as disciplined living: honoring gods, ancestors, and guests before personal consumption, avoiding sexual misconduct, and restraining frivolity. It also invokes the Vedic norm that sacrifice is properly performed with an officiating priest, emphasizing order and legitimacy in ritual and conduct.
Bhishma, speaking in the Shanti Parva’s instruction on dharma, asserts his regular observances and moral restraints and then questions how an intrusive influence could have entered him despite such disciplined practice—framing a reflective inquiry into inner vulnerability and the limits of external observance.