Shloka 18
Yogakṣema, Purohita, and the Mucukunda–Vaiśravaṇa Dialogue (योगक्षेम–पुरोहित–मुचुकुन्दवैश्रवणसंवादः)
Devanagari script
मुचुकुन्द उवाच नाहं राज्यं भवददत्तं भोक्तुमिच्छामि पार्थिव । बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये,मुचुकुन्द बोले--राजाधिराज! मैं आपके दिये हुए राज्यको नहीं भोगना चाहता। मेरी तो यही इच्छा है कि मैं अपने बाहुबलसे उपार्जित राज्यका उपभोग करूँ
Translation
മുചുകുന്ദൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാധിരാജാ! അങ്ങ് നൽകിയ രാജ്യം ഞാൻ ഭോഗിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എന്റെ ബാഹുബലത്തോടെ സമ്പാദിച്ച രാജ്യം തന്നെയാകണം ഞാൻ അനുഭവിക്കേണ്ടത്.”
Word by Word
मुचुकुन्दःMuchukunda
मुचुकुन्दः:
Karta
TypeNoun
Rootमुचुकुन्द
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormMasculine, Nominative, Singular
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
भवत्-दत्तम्given by you
भवत्-दत्तम्:
TypeAdjective
Rootभवत्-दत्त
FormNeuter, Accusative, Singular
भोक्तुम्to enjoy
भोक्तुम्:
TypeVerb
Rootभुज्
FormInfinitive (Tumun)
इच्छामिI wish
इच्छामि:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
पार्थिवO king
पार्थिव:
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Vocative, Singular
बाहु-वीर्य-अर्जितम्won by the strength of (one's) arms
बाहु-वीर्य-अर्जितम्:
TypeAdjective
Rootबाहु-वीर्य-अर्जित
FormNeuter, Accusative, Singular
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
अश्नीयाम्may I enjoy
अश्नीयाम्:
TypeVerb
Rootअश्
FormOptative (Vidhi-lin), First, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
कामयेI desire
कामये:
TypeVerb
Rootकम्
FormPresent, First, Singular, Atmanepada
Speaker
मुचुकुन्द उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes