Shloka 156
Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
इह चामुत्र चैवेति कृपणा: फलहेतव: । इसी प्रकार सभी माताएँ उपवास, यज्ञ, व्रत, कौतुक और मंगलमय कृत्योंद्वारा उत्तम पुत्रकी इच्छा रखकर दस महीनोंतक अपने गर्भोका भरण-पोषण करती हैं। उन सबका यही उद्देश्य होता है कि यदि कुशलपूर्वक बच्चे पैदा होंगे, पैदा होनेपर यदि जीवित रहेंगे तथा बलवान होकर यदि अच्छे गुणोंसे सम्पन्न होंगे तो हमें इहलोक और परलोकमें सुख देंगे। इस प्रकार वे दीन माताएँ फलकी आकांक्षा रखती हैं
iha cāmutra caiveti kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ |
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“‘ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും’ എന്ന ചിന്തയിൽ ദീനർ ഫലാപേക്ഷയോടെ കർമ്മം ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ, ഉത്തമപുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മാതാക്കൾ ഉപവാസം, യജ്ഞം, വ്രതം, മംഗളകർമ്മങ്ങൾ മുതലായവ അനുഷ്ഠിച്ച് പത്ത് മാസം ഗർഭത്തെ ധരിച്ചു പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അവരുടെ ലക്ഷ്യം ഇതേ—കുഞ്ഞ് ക്ഷേമത്തോടെ ജനിക്കണം, ജനിച്ച ശേഷം ജീവിച്ചിരിക്കണം, ബലവാനായി സദ്ഗുണസമ്പന്നനാകണം; അപ്പോൾ ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും ഞങ്ങൾക്ക് സുഖം നൽകും. ഇങ്ങനെ ആ വ്യാകുല മാതാക്കൾ ഫലത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how people often act with a strong expectation of reward—seeking benefit ‘here and hereafter.’ By calling such agents kṛpaṇa (“pitiable/attached”), it critiques fruit-motivated action and points toward a more dharmic ideal of acting without anxious clinging to outcomes.
In Śānti Parva’s reflective discourse, Yudhiṣṭhira remarks on human motivation: even loving, strenuous maternal practices (fasts, vows, rites during pregnancy) are frequently driven by the hope that virtuous, strong children will later provide happiness in both worlds.