Shloka 50
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
कुर्यात् कृष्णगति: शेषं ज्वलितोडनिलसारथि: । न तु राजाभिपन्नस्य शेषं क्वचन विद्यते
kuryāt kṛṣṇagatiḥ śeṣaṃ jvalito 'nilasārathiḥ | na tu rājābhipannasya śeṣaṃ kvacana vidyate ||
വസുമനൻ പറഞ്ഞു—കാറ്റിന്റെ പ്രേരണയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി ദഹിപ്പിച്ചിട്ടും എവിടെയെങ്കിലും കുറെ ഭാഗം ശേഷിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ രാജാധികാരത്തിന്റെ പിടിയിൽ വീഴുന്നവന് എവിടെയും ഒന്നും ശേഷിക്കില്ല—അവശേഷവും ഇല്ല, ആശ്രയവും ഇല്ല।
वसुमना उवाच
Educational Q&A
The verse warns that royal power, when it seizes a person, can be more inescapable than even a natural calamity: fire may leave remnants, but a person crushed by the king’s authority may find no refuge. Ethically, it underscores the need for kings to wield power with restraint and justice, since their reach can annihilate a subject’s security.
In the Shanti Parva’s discussions on governance and conduct, Vasumanā uses a vivid metaphor—fire driven by wind—to illustrate the overwhelming and often unavoidable consequences of falling under a king’s adverse attention, emphasizing the gravity of royal decisions within teachings on राजधर्म (the duties and limits of kings).