Shloka 2
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
भूसंस्कारं राजसंस्कारयोग- मभैक्ष्यचर्या पालनं च प्रजानाम् । विद्याद् राजा सर्वभूतानुकम्पी देहत्यागं चाहवे धर्ममग्र्यम्,समस्त प्राणियोंपर दया करनेवाले राजाको उचित है कि वह नीचे लिखे हुए कार्योंको ही श्रेष्ठ धर्म समझे। वह पृथ्वीका संस्कार करावे, राजसूय-अश्वमेधादि यज्ञोंमें अवभूथस्नान करे, भिक्षाका आश्रय न ले, प्रजाका पालन करे और संग्रामभूमिमें शरीरको त्याग दे
indra uvāca | bhūsaṃskāraṃ rājasaṃskāra-yogam abhaiṣya-caryā pālanaṃ ca prajānām | vidyād rājā sarva-bhūtānukampī deha-tyāgaṃ cāhave dharmam agryam ||
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—സകല ജീവികളോടും കരുണയുള്ള രാജാവ് ഇതിനെ തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠധർമ്മമായി അറിയേണ്ടത്: ഭൂമിയെ സംസ്കരിച്ചു സമൃദ്ധമാക്കുക, രാജസംസ്കാര-യോഗങ്ങൾ (രാജസൂയാദി) വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിക്കുക, ഭിക്ഷാവൃത്തിയെ ആശ്രയിക്കാതിരിക്കുക, പ്രജകളെ പാലിച്ച് സംരക്ഷിക്കുക, കൂടാതെ ധർമ്മാർത്ഥം യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുക.
इन्द्र उवाच
Educational Q&A
A king’s highest dharma is active, compassionate stewardship: cultivate and order the land, uphold royal rites and disciplined conduct, avoid dependence on begging, protect the people, and accept even death in battle when it is required for righteous defense.
Indra is presented as the speaker, laying down a normative code of rajadharma. The verse lists concrete royal obligations—economic welfare (land cultivation), ritual legitimacy (royal rites), social responsibility (not living by alms), political duty (protecting subjects), and martial duty (self-sacrifice in war).