Shloka 16
श्रेष्ठ आश्रम गार्हस्थ्यमें निवास करनेवाले द्विजोंके लिये महर्षिगण यह कर्तव्य बताते हैं कि वह स्त्री और पुत्रोंका भरण-पोषण तथा वेदशास्त्रोंका स्वाध्याय करे ।। एवं हि यो ब्राह्मणो यज्ञशीलो गार्हस्थ्यमध्यावसते यथावत् | गृहस्थवृत्तिं प्रविशोध्य सम्यक् स्वर्गे विशुद्धं फलमाप्तुते स:,जो ब्राह्मण इस प्रकार स्वभावत: यज्ञपरायण हो, गृहस्थ-धर्मका यथावत् रूपसे पालन करता है, वह गृहस्थ-वृत्तिका अच्छी तरह शोधन करके स्वर्गलोकमें विशुद्ध फलका भागी होता है
evaṁ hi yo brāhmaṇo yajñaśīlo gārhasthyam adhyāvasate yathāvat | gṛhasthavṛttiṁ praviśodhya samyak svarge viśuddhaṁ phalam āpnute saḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ശ്രേഷ്ഠമായ ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർക്കായി മഹർഷിമാർ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന കര്ത്തവ്യം ഇതാണ്: ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും പോഷിപ്പിക്കുക, കൂടാതെ വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയമായ സ്വാധ്യായം നടത്തുക. സ്വഭാവതഃ യജ്ഞപരായണനായ ബ്രാഹ്മണൻ വിധിപ്രകാരം ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം ആചരിച്ച് തന്റെ ഉപജീവനവും ആചാരവും സമ്യകമായി ശുദ്ധീകരിച്ചാൽ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിർമലവും നിഷ്കളങ്കവുമായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Householder life is praised as an excellent āśrama when lived according to rule: one should support dependents (wife and children), maintain disciplined study of Veda/śāstra, and keep one’s livelihood and conduct pure; such a life yields a ‘pure fruit’ (viśuddha-phala), described here as heavenly merit.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. In this passage he explains the sages’ view of gṛhastha-dharma, emphasizing sacrifice-oriented living, responsible maintenance of family, and purification of one’s means of living as the basis for meritorious results.