Shloka 12
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
दान्तो विधेयो हव्यकव्ये<प्रमत्तो हान्नस्य दाता सतत द्विजेभ्य: । अमत्सरी सर्वलिड्ल्डप्रदाता वैताननित्यश्व गृहाश्रमी स्यात्,गृहस्थाश्रमी पुरुष इन्द्रियोंका संयम करे, गुरुजनों एवं शास्त्रोंकी आज्ञा माने, देवताओं और पितरोंकी तृप्तिके लिये हव्य और कव्य समर्पित करनेमें कभी भूल न होने दे, ब्राह्मणोंको निरन्तर अन्नदान करे, ईर्ष्या-द्वेषसे दूर रहे, अन्य सब आश्रमोंको भोजन देकर उनका पालन-पोषण करता रहे और सदा यज्ञ-यागादिमें लगा रहे
dānto vidheyo havyakavye 'pramatto hānnasya dātā satataṃ dvijebhyaḥ | amatsarī sarvaliṅgapradātā vaitānanityaś ca gṛhāśramī syāt ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഗൃഹസ്ഥാശ്രമിയായ പുരുഷൻ ഇന്ദ്രിയസംയമനം പാലിക്കണം; ഗുരുജനങ്ങളുടെയും ശാസ്ത്രവിധികളുടെയും ആജ്ഞ അനുസരിക്കണം. ദേവന്മാർക്കുള്ള ഹവ്യവും പിതൃകൾക്കുള്ള കവ്യവും അർപ്പിക്കുന്നതിൽ ഒരിക്കലും അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്. ദ്വിജന്മാർക്ക് നിരന്തരം അന്നദാനം ചെയ്യണം. അസൂയയും ദ്വേഷവും വിട്ട്, മറ്റു എല്ലാ ആശ്രമസ്ഥരെയും ആഹാരം നൽകി പോഷിപ്പിക്കണം; സദാ വൈദിക യജ്ഞ-യാഗാദി കർമങ്ങളിൽ നിരതനായിരിക്കണം।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines the ideal gṛhastha: disciplined in sense-control and obedience to śāstra and elders, vigilant in divine and ancestral offerings (havya and kavya), generous in feeding the twice-born and supporting other āśramas, and steady in regular Vedic rites—linking personal restraint with social and ritual responsibility.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he outlines practical marks of a righteous householder, emphasizing daily conduct—charity, non-envy, and faithful performance of sacrificial and ancestral duties.