Shloka 76
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
Devanagari script
उपकाराय लोकस्य त्रिवर्गस्थापनाय च । नवनीतं सरस्वत्या बुद्धिरेषा प्रभाविता,“देवगण! सम्पूर्ण जगत्के उपकार तथा धर्म, अर्थ एवं कामकी स्थापनाके लिये वाणीका सारभूत यह विचार यहाँ प्रकट किया गया
Transliteration
upakārāya lokasya trivargasthāpanāya ca | navanītaṃ sarasvatyā buddhir eṣā prabhāvitā, “devagaṇa! sampūrṇa jagat-ke upakāra tathā dharma, artha evaṃ kāma-kī sthāpanā-ke liye vāṇī-kā sārabhūtaṃ yaha vicāra yahāṃ prakaṭa kiyā gayā”
Translation
ദേവഗണങ്ങളേ! ലോകോപകാരത്തിനും ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന ത്രിവർഗ്ഗത്തിന്റെ സ്ഥാപനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുമായി, സരസ്വതി പ്രചോദിപ്പിച്ച വാണിയുടെ നവനീതസാരമായ ഈ ബുദ്ധി ഇവിടെ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Word by Word
उपकारायfor the benefit
उपकाराय:
Sampradana
TypeNoun
Rootउपकार
FormMasculine, Dative, Singular
लोकस्यof the world/people
लोकस्य:
Sampradana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Genitive, Singular
त्रिवर्गthe three aims (dharma-artha-kāma)
त्रिवर्ग:
TypeNoun
Rootत्रिवर्ग
FormMasculine, Stem (compound member), Singular
स्थापनायfor the establishment
स्थापनाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootस्थापना
FormFeminine, Dative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नवनीतम्butter; essence
नवनीतम्:
Karta
TypeNoun
Rootनवनीत
FormNeuter, Nominative, Singular
सरस्वत्याःof Sarasvatī (speech/learning)
सरस्वत्याः:
TypeNoun
Rootसरस्वती
FormFeminine, Genitive, Singular
बुद्धिःthought; understanding
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
एषाthis
एषा:
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रभाविताhas been brought forth/produced
प्रभाविता:
TypeVerb
Rootप्र + भू
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaS
SarasvatīD
Devagaṇa (hosts of gods)T
Trivarga (dharma-artha-kāma)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes