Shloka 61
वाक्पारुष्यं तथोग्रत्वं दण्डपारुष्यमेव च | आत्मनो निग्रहस्त्यागो हार्थदूषणमेव च,वाणीकी कटुता, उग्रता, दण्डकी कठोरता, शरीरको कैद कर लेना, किसीको सदाके लिये त्याग देना और आर्थिक हानि पहुँचाना--ये छः: प्रकारके क्रोधजनित व्यसन उक्त ग्रन्थमें बताये गये हैं
vāk-pāruṣyaṃ tathogratvaṃ daṇḍa-pāruṣyam eva ca | ātmano nigrahas tyāgo hārtha-dūṣaṇam eva ca ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—വാക്കിലെ കടുപ്പം, ഉഗ്രത, ശിക്ഷയിൽ ക്രൂരത, ദേഹത്തെ തടഞ്ഞുവെക്കൽ (ബന്ധനം/കാർാഗൃഹം), ഒരാളെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കൽ, സാമ്പത്തിക നാശം വരുത്തൽ—ഇവ ആറു ക്രോധജനിത ദോഷങ്ങളെന്ന് ആ ഉപദേശത്തിൽ പറയുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Anger is not merely an inner emotion; it manifests as specific harmful behaviors—abusive speech, violent intensity, cruel punishment, physical confinement, permanent abandonment, and financial injury. Dharma requires recognizing these outward forms and restraining anger before it becomes social and material harm.
In the Shanti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhishma enumerates concrete ‘anger-born vices’ as part of his ethical guidance, warning how wrath corrupts judgment and leads to escalating wrongdoing in personal and political life.